David Možný Nocna Zmiana

David Možný należy do wybitnych postaci współczesnej czeskiej sztuki wizualnej. Początkowo zaczynał od rysunku, następnie przez długi czas zajmował się obrazami generowanymi cyfrowo, wideo, animacją i obiektami. W ostatnich latach ponownie wraca do materiału, przede wszystkim poprzez instalacje site-specific, które w szerszym kontekście odzwierciedlają relację człowieka, miasta i systemu. Jego twórczość można zaliczyć do nurtu sztuki przestrzennej i technologicznie zorientowanej, która porusza się na pograniczu symulacji cyfrowej, interwencji architektonicznej i posthumanistycznej estetyki.

Wystawa zatytułowana NIGHT SHIFT składa się z kompleksowej instalacji przestrzennej, organicznie przenikającej całą główną przestrzeń wystawową Domu umění, przy czym relatywizuje lub zakłóca jego architektoniczną strukturę. W tych podstawowych ramach – zmodyfikowanym środowisku z miejscami utrudnioną orientacją – rozmieszczone są kolejne samodzielne dzieła i częściowe jednostki instalacyjne, treściowo nawiązujące do pokrewnych płaszczyzn znaczeniowych. Już poprzez relatywizację i zakłócanie fundamentalnych pewników, takich jak nasze postrzeganie przestrzeni, jej podziału czy fizycznych odległości, Možný dotyka wielu aktualnych tematów i zjawisk społecznych.

Wypowiedzi autora i kuratora

„Po wielkoformatowej instalacji Limbo Hardware, którą z sukcesem reprezentowaliśmy Czechy na Quadriennale w Pradze w 2023 roku, propozycja z Domu umění města Brna była dla mnie i dla Pavla Šveca dużym wyzwaniem. Postanowiliśmy zaprezentować tu cztery dystopijne instalacje site-specific stworzone z lokalnych zasobów. Zrecylingowaliśmy praktycznie wszystko, oprócz własnych myśli.” — David Možný, autor wystawy

„Kiedy mówi się o sztuce cyfrowej, większość z nas prawdopodobnie wyobraża sobie ekran, obraz komputerowy, projekcję lub świat wirtualny. David Možný od dłuższego czasu idzie w przeciwnym kierunku. Wywodzi się ze środowiska obrazów cyfrowych i modelowania komputerowego, ale wynikiem jego pracy jest coraz częściej coś, w co możemy naprawdę wejść. Coś, co zajmuje przestrzeń, przeszkadza nam w drodze, zmienia sposób, w jaki się poruszamy, i zmusza nas do postrzegania samego środowiska inaczej niż zwykle.” — Pavel Švec, kurator wystawy

Jego instalacje można odczytywać jako zmaterializowane modele infrastruktury (nie jako dokument, lecz jako abstrakcyjny kondensat logiki systemowej), można je również interpretować w ramach tendencji „expanded sculpture”, gdzie rzeźba staje się sytuacją, środowiskiem czy strukturą, która modyfikuje nasze postrzeganie przestrzeni. Istotne jest, że prace Možnego nie są jedynie formalnie trójwymiarowe, ale wyrastają z modelowania cyfrowego, symulacji i logiki danych, a dopiero następnie są realizowane jako trójwymiarowe struktury, z wykorzystaniem specyficznych materiałów, których wybór zazwyczaj odnosi się do stopniowego wypierania przemysłu przetwórczego przez technologie cyfrowe – innymi słowy, do cyfrowej transformacji społeczeństwa. Jego instalacje można zatem rozumieć również jako swoistą „archeologię przyszłości” – jako modele systemów, które są jednocześnie reliktem modernistycznej wiary i symptomem jej rozpadu. W najnowszych realizacjach Možnego widoczne jest również osłabienie perspektywy antropocentrycznej. Postać ludzka całkowicie znika lub jest redukowana do elementu w szerszym mechanizmie; człowiek nie jest tu miarą przestrzeni, lecz raczej jej tymczasowym gościem. Prace Možnego można więc zaliczyć do tendencji posthumanistycznych, które w sztuce reprezentują na przykład Pierre Huyghe, Mike Nelson czy Jesse Darling. Zamiast jawnych gestów politycznych czy prostej krytyki, Možný stawia raczej na porywającą estetykę fascynacji systemem, jego rytmem i autonomią. Jego dzieła oscylują więc między podziwem dla precyzji technologicznej a utajonym niepokojem związanym z jej autonomią. Zasadnicze jest dla niego również lokalne ramy, które czynią jego dzieła zrozumiałymi i autentycznymi oraz pozwalają mu na większą konsekwencję na płaszczyźnie analitycznej. Jego praca zawsze pozostaje zakotwiczona w konkretnym doświadczeniu urbanistycznym Europy Środkowej – doświadczeniu z industrializacją, jej późną fazą i późniejszą transformacją po 1989 roku.

David Možný urodził się w 1963 roku w Brnie, gdzie, ze względu na ówczesne ograniczone możliwości i tradycje rodzinne, ukończył później Wydział Pedagogiczny. W dziedzinie sztuk wizualnych jest więc raczej autodidaktą, i chociaż w trakcie swojej kariery artystycznej brał udział w wielu krajowych i zagranicznych wystawach zbiorowych i przeglądach, a za swoje prace otrzymał liczne nagrody, nadal pozostaje raczej samotnikiem. Przełomowym okresem dla jego twórczości był początek nowego tysiąclecia i związane z nim masowe rozpowszechnienie technologii cyfrowych, zwłaszcza komputerów osobistych i łatwo dostępnego wówczas oprogramowania do edycji zdjęć i wideo cyfrowych. Na początku tej epoki działał na scenie klubowej w Brnie jako VJ, realizował projekcje dla przedstawień teatralnych i czytań scenicznych. Jego wczesne prace były silnie inspirowane estetyką teledysków i gier komputerowych, ale także wideoprojekcji, która w tym samym czasie przeżywała na krajowej scenie nieco opóźniony rozkwit.

Wystawa odbywa się pod patronatem prezydent miasta statutowego Brna Markéty Vaňkovej i hetmana kraju południowomorawskiego Jana Grolicha.

Głównym partnerem medialnym wystawy jest Česká televize.