Mies w obrazie

Techniki kolażu i fotomontażu towarzyszyły twórczości Miesa przez całą jego karierę. Od pierwszych fotomontaży do konkursu na pomnik Bismarcka w Bingen nad Renem z 1910 roku, poprzez wizjonerski projekt szklanego drapacza chmur na berlińskiej Friedrichstraße z 1922 roku, aż po kolaże ostatniej realizacji Miesa, Neue Nationalgalerie w Berlinie z lat sześćdziesiątych.

Siedem wystawionych prac pochodzi z okresu działalności Miesa w Stanach Zjednoczonych, z lat 1938–1969. Kolaże z jego amerykańskiego okresu to nie tylko szkice robocze. Mogły służyć do prezentacji projektów klientom, ale jednocześnie można je postrzegać jako autonomiczne dzieła wizualne wykonane z różnorodnych materiałów. Łączą rysunek perspektywiczny, forniry drewniane, fotografie krajobrazów, a także reprodukcje dzieł artystów, których Mies podziwiał – na przykład Paula Klee, Pabla Picassa, Wilhelma Lehmbrucka, Wassily'ego Kandinsky'ego czy Aristida Maillola. Poprzez te warstwy precyzyjnie artykułują proporcje, głębię przestrzeni i związek budowli z otaczającym krajobrazem, a jednocześnie przypominają o powiązaniu Miesa z europejską awangardą, zwłaszcza z konstruktywizmem, ruchami Dada i De Stijl.

Wszystkie wybrane kolaże przedstawiają widok z wnętrza przez obszerne szklane ściany w kierunku krajobrazu. Podobnie jak w przypadku realizacji Miesa, także tutaj widać, że architektura nie jest odizolowanym obiektem, lecz środkiem relacji między człowiekiem a jego otoczeniem. Mies w swoich projektach nie dąży do dominacji nad naturą, lecz do stworzenia ramy przestrzennej, w której krajobraz może naturalnie przenikać do wnętrza domu. Studia dla Resor House w Wyoming, Muzeum dla małego miasta, budynku administracyjnego firmy Bacardi na Kubie, Museum Georg Schäfer w Schweinfurcie oraz Neue Nationalgalerie w Berlinie posługują się podobną zasadą przestrzenną, która jest również charakterystyczna dla willi Tugendhat. Szklana powierzchnia jednocześnie zaciera i precyzyjnie wyznacza granicę między wnętrzem a zewnętrzem. Chociaż żaden kolaż brneńskiej willi nie powstał, kuratorski wybór prac świadomie podkreśla związek z miejscem wystawy.

Na tę mniej znaną część twórczości Miesa zwrócili już uwagę w swoich tekstach autorzy tacy jak Phyllis Lambert, Andres Lepik, Barry Berdoll czy Martino Stierli. Po raz pierwszy jednak została ona kompleksowo przedstawiona na wystawie Mies van der Rohe: Die Collagen aus dem Museum of Modern Art w latach 2016–2017, przygotowanej zwłaszcza przez Brigitte Franzen i Andreasa Beitina dla Ludwig Forum für Internationale Kunst w Akwizgranie, a następnie dla Museum Georg Schäfer w Schweinfurcie. Towarzyszył jej obszerny katalog, który stał się ważnym źródłem referencyjnym dla dalszych badań.

Wystawione prace prezentowane są jako wysokiej jakości wydruki z oryginalnych matryc.

Wernisaż środa, 25. 3. 2026, 18:00

Czas trwania wystawy 26. 3. – 15. 11. 2026 (dostępne bez rezerwacji bezpłatnie wt–nd, 10:00–18:00) Wystawa znajduje się na piętrze technicznym willi Tugendhat.

Autorzy: Michal Kolář, Barbora Benčíková, Veronika Svobodová Studijní a dokumentační centrum – vila Tugendhat (SDC-VT), Muzeum miasta Brna Architektoniczne i artystyczne rozwiązanie: Atelier Zidlicky Korekta językowa: Neli Hejduk Tłumaczenie: Stephan von Pohl

Cyfrowe reprodukcje kolaży: The Museum of Modern Art, New York / Scala Archives; Nationalgalerie, Staatliche Museen zu Berlin / bpk-Bildagentur

Fotografie: David Židlický, Vladimír Buček – NPÚ-ÚOP Brno