jan vičar | czarne łzy

Grafika jako notatnik pamięci. Odbicie nocnego oddechu. Cięcie prowadzone przez warstwy materiału i czasu. Wystawa Czarne Łzy prezentuje zbiór dzieł grafika Jana Vičara, inspirowany przede wszystkim jego pobytami i doświadczeniami w Afryce. Ten wybitny indywidualista współczesnej czeskiej sceny graficznej, laureat Nagrody Mario Avati Francuskiej Akademii, Nagrody Vladimíra Boudníka i wielu innych wyróżnień, wnosi do Aleš South Bohemian Gallery artystyczną wypowiedź, która jest mroczna, ale jednocześnie głęboko komunikatywna.

Prace Vičara oscylują między zapisem dziennikowym a senną wizją. W jego drzeworytach i linorytach czas zagęszcza się – przeplatają się w nich przeszłość, teraźniejszość i wymiar mityczny. Każdy odbitka jest śladem podróży, która nie jest tylko geograficzna, ale przede wszystkim wewnętrzna. Afryka w jego twórczości staje się krajobrazem inicjacyjnym – nie opisywanym, lecz na nowo przeżywanym. Grafiki Vičara nie są ilustracjami przeżyć. Są zapisem zderzenia warstw kulturowych, cielesności krajobrazu i obecności, która niepokoi i fascynuje. I właśnie to zderzenie odciska się w samej materii jego dzieł.

Język artystyczny autora wyrasta z klasycznych technik graficznych, zwłaszcza drzeworytu i linorytu, ale posuwa je daleko poza powszechnie rozumiane granice medium. Vičar często pracuje z matrycą i odbitką jako dwoma równorzędnymi bytami, przy czym wynikowa forma jest zawsze otwartym eksperymentem. Wykorzystując prasę własnej konstrukcji, tworzy monumentalne formaty, w których grafika staje się przestrzenią, rytmem i obiektem. W jego twórczości rezonuje dziedzictwo starych mistrzów grafiki europejskiej – od Dürera po Goyę – ale także czeskiej tradycji ekspresyjnej linii i egzystencjalnej głębi, jaką znamy z twórczości Josefa Váchala. Podobnie jak on, Vičar łączy poezję, magię i rzemieślniczą dyscyplinę w jedną całość.

Jego grafiki działają jak artefakty – jakby były wyryte bezpośrednio w powierzchni czasu. Zapisy ludzkiego doświadczenia, bólu, przekraczania i cichego zdumienia. Każda karta jest świadectwem, które nie potrzebuje pointy. Zamiast historii przychodzi obraz. Zamiast komunikatu przychodzi warstwa, tekstura, rytm.

Wystawa Czarne Łzy przedstawia Jana Vičara jako autora, który pozostaje wierny tradycyjnym mediom, ale jednocześnie swobodnie i radykalnie się nimi posługuje. Jego twórczość dowodzi, że klasyczna grafika – oparta na pracy ręcznej, rytmie i materiale – może być i dziś monumentalna, aktualna i głęboko egzystencjalna.

Jan Kunze