Fantom

wernisaż czwartek 10.09.2026

oprowadzanie kuratorskie 8.10. o godzinie 18:00

kurator Tomáš Dvořák

Fantom, nowa instalacja site-specific autorstwa artysty wizualnego Hynka Alta, zostanie otwarta w praskim Josef Sudek Studio 10 września 2026 roku.

Projekt powstał z okazji 50. rocznicy śmierci Josefa Sudka i powraca do miejsca działalności fotografa, skromnej drewnianej budowli ukrytej za murem ogrodu w praskiej dzielnicy Újezd. Pierwotny obiekt spłonął w przeszłości i został zburzony; budynek, który stoi dziś na tym miejscu i mieści galerię, jest jego wierną repliką. Fantom powraca do momentu tuż przed tą rozbiórką, do ruiny w chwili jej zagłady, i rekonstruuje ją zarówno jako strukturę fizyczną, jak i stan metafizyczny.

Głównym elementem wystawy jest wideo stworzone w ramach cyfrowej rekonstrukcji pracowni. Przestrzeń została wymodelowana na podstawie zachowanych zdjęć spalonego budynku, łącząc fotogrametrię, ręczne modelowanie i teksturowanie. Dzięki temu film wykazuje niepokojącą bliskość do obrazów, z których się wywodzi: widzimy te same półki, zawalone belki i poskręcane papiery, ale tym razem obrócone w przestrzeni i oglądane z kątów, których żadna kamera nigdy nie uchwyciła. W ten sposób powstało miejsce zbudowane wyłącznie z dokumentalnych śladów własnego zniszczenia. Całe dzieło rozgrywa się właśnie w przesunięciu między fotografią a jej cyfrowym sobowtórem, znanym i jednocześnie obcym, indeksykalnym i syntetycznym.

Przez przestrzeń przesuwa się jeden płynny, nieprzerwany kadr. Trajektoria kamery nie była animowana ręcznie, lecz generowana algorytmicznie. W trakcie filmu kamera stopniowo zamieszkuje szereg różnych ciał, z których żadne nie jest widoczne. Nagle zatrzymuje się, przyspiesza i zmienia wysokość oraz pozycję, przez co zaciera się, czyje spojrzenie właściwie pośredniczy: zwierzęcia, maszyny, voyeurysty czy ducha. Przechodzi przez pracownię w sposób, w jaki pamięć przemieszcza się po miejscu, które już nie istnieje, cierpliwie i bezcielesnie.

Oprócz wideo, wystawa prezentuje nowe prace fotograficzne, które nawiązują do portretów zasłoniętych postaci Sudka. Punktem wyjścia jest męska figura z kamiennej rzeźby Kochankowie (1961) Evy Krskovej, która do dziś stoi w praskiej Stromovce, parku, który Sudek fotografował przez całe życie. Zasłonięta postać nie występuje tu jedynie jako podmiot, ale jako świadek: to, co tkanina ukrywa, jednocześnie strzeże. Obraz, pomyślany jako obiekt przestrzenny, a nie płaska fotografia, ujawnia się tylko częściowo i resztę zachowuje dla siebie. Welon, nawiązujący do motywu przewodniego w twórczości Sudka, staje się progiem między podmiotem a objawieniem, a w rocznicę śmierci fotografa również całunem żałobnym. Zasłona staje się zatem samym warunkiem każdego objawienia.

Fantom porusza się na pograniczu archeologii i symulacji, między indeksykalnym śladem fotografii analogowej a spektralną logiką obrazu 3D. W nawiązaniu do Upiory Marksa Jacquesa Derridy i koncepcji „syntetycznego obrazu” Davida Claerbauta, projekt pyta, co pozostaje, gdy obraz przestaje być świadectwem. Nie traktuje przeszłości nostalgicznie, ale podchodzi do niej jako do aktywnej, żywej warstwy kształtującej nasz pogląd, i bada, jak widmowość utrzymuje się jako strukturalny warunek samego postrzegania.