DATAS: The Data and the Sovereign

Kto kontroluje nasze dane, osobistą suwerenność i wolność polityczną? Odpowiedzi oferuje wystawa DATAS: The Data and the Sovereign, gdzie czescy i zagraniczni artyści w swoich pracach badają, jak technologie obliczeniowe, automatyzacja i infrastruktury cyfrowe naruszają osobistą i państwową suwerenność.

Ryczące lwy nie stanowią już dla nas zagrożenia; dziś czyhają na nas raczej inne stwory: systemy algorytmiczne, infrastruktury danych i formy rządzenia sterowane sztuczną inteligencją, które działają poza zasięgiem skutecznej kontroli demokratycznej.

Ta wystawa zbiorowa zapowiada jedną z najważniejszych walk, która czeka nas w nadchodzących dziesięcioleciach: walkę o własną suwerenność w czasach, gdy dane i technologie obliczeniowe coraz bardziej wymykają się kontroli prawnej i politycznej, zasadniczo przekształcając swobodę ludzkiego działania. Systemy algorytmiczne wpływają na debatę publiczną, automatyzują i manipulują decyzje oraz dyktują formę wojny – kod oprogramowania przepisuje podstawy demokracji. Wystawa łączy głosy ze świata sztuki, filozofii i technologii, badając, jak osobiste i narodowe samostanowienie może przetrwać w obliczu sił kapitalizmu nadzoru i autorytaryzmu.

Zbiór prezentowanych prac obejmuje szeroki zakres form: od instalacji interaktywnych przez filmy narracyjne po sztukę oprogramowania. Dzieła nie tylko stanowią krytykę, ale modelują etyczne alternatywy dla cyfrowych reżimów, które nas eksploatują. Wystawa jest podzielona na trzy konstelacje tematyczne. Część Cienie Lewiatana poświęcona jest danym jako suwerennej władzy i bada algokrację, cyberbezpieczeństwo oraz zautomatyzowane rządy. Kolejna, Wyspy nieposłuszeństwa, koncentruje się na różnych formach infrastruktury – sieciach energetycznych, kablach podmorskich i centrach danych – i pokazuje suwerenność jako formę władzy logistycznej i obliczeniowej z konsekwencjami ekologicznymi. Ostatnia część wystawy, Pieśni odmowy, zwraca uwagę na podmiot i bada kruchość osobistej autonomii w warunkach profilowania, przewidywania i śledzenia, gdzie obraz staje się funkcjonalnym elementem systemów kontroli.

– Lívia Nolasco-Rózsás, kuratorka wystawy

Cały esej kuratorski Lívii Nolasco-Rózsás można przeczytać tutaj.

Wystawa powstała przy wsparciu programu Unii Europejskiej Kreatywna Europa w ramach projektu DATAS: The Data and the Sovereign (2025–26), który służy jako platforma dla artystów z Europy Środkowo-Wschodniej, Kaukazu Południowego i innych regionów do wspólnego badania, jak technologie obliczeniowe zmieniają władzę polityczną i osobiste samostanowienie.

Do wystawy ukazuje się publikacja o tym samym tytule.

Kuratorka: Lívia Nolasco-Rózsás