Ludzie i ich przodkowie

Muzeum Narodowe otworzyło nową wystawę zatytułowaną Ludzie i ich przodkowie, która poprowadzi Cię przez miliony lat historii ludzkości. Wystawa nie dotyczy tylko skamieniałości, ale opowiada fascynującą historię całego rodzaju ludzkiego – od pierwszych kroków homininów, które opuściły drzewa, aż po człowieka współczesnego, którego styl życia, sposób odżywiania i organizacja społeczna stopniowo się zmieniały. Można tu podziwiać szereg unikalnych znalezisk z terenu Czech, a także eksponaty o znaczeniu europejskim.

Pierwsza część wystawy poświęcona jest samemu rozwojowi rodzaju ludzkiego i przedstawia historię trwającą niemal siedem milionów lat, ukazaną za pośrednictwem odlewów rzadkich skamieniałości. Poznasz tu pierwszych homininów, którzy zeszli z drzew, australopiteków oraz pierwszych przedstawicieli rodzaju Homo, którzy zaczęli opuszczać Afrykę. Wystawa przypomina również o naszych „zagubionych krewnych”, na przykład neandertalczykach, denisowianach czy człowieku z Flores.

Częścią wystawy jest również opowieść o początkach anatomicznie współczesnego człowieka i jego drodze do zasiedlenia całej planety. Szczególną uwagę poświęcono zmianom w budowie szkieletu, które doprowadziły do doskonałego przystosowania do chodzenia na dwóch kończynach.

Lucy i Selam w Muzeum Narodowym

Od 25 sierpnia do 23 października 2025 roku, przez sześćdziesiąt dni, Muzeum Narodowe gościło na wystawie Ludzie i ich przodkowie światową sensację: oryginalne skamieniałości jednych z najstarszych i najrzadszych przodków człowieka, Lucy i Selam, które w Europie, a do tego tylko w Pradze, zostały zaprezentowane po raz pierwszy.

Lucy była wystawiana poza Etiopią tylko w USA, Selam nigdy wcześniej. Nie są one również stale wystawiane w Muzeum Narodowym w Addis Abebie. Zostały wypożyczone do Pragi przez Ministerstwo Turystyki Etiopii z Muzeum Narodowego Etiopii w Addis Abebie. Etiopia jest krajem pochodzenia, a Lucy i Selam należą do jej najcenniejszego dziedzictwa narodowego.

Lucy, znana w Etiopii jako Dinkinesh, co w amharskim oznacza „jesteś piękna”, została odkryta pięćdziesiąt lat temu przez paleoantropologa Donalda Johansona i jego studenta Toma Graya. To odkrycie zmieniło historię i spojrzenie na ewolucję człowieka. Lucy, żyjąca 3,8–2,9 miliona lat temu, mierzyła około 106 centymetrów wzrostu, ważyła około 28 kilogramów i zmarła w młodym wieku między dwunastym a szesnastym rokiem życia. Jej szkielet wykazuje mieszankę cech: górna część ciała przypominała szympansa, natomiast miednica i kończyny dolne dowodzą dwunożności. Dzięki dobrej zachowania po raz pierwszy możliwe było zrekonstruowanie wyglądu wczesnych australopiteków. Imię Lucy otrzymała od słynnej piosenki Beatlesów Lucy in the Sky with Diamonds.

Selam, której imię w amharskim oznacza „pokój”. Są to szczątki dwuipółletniego dziecka, prawdopodobnie dziewczynki, odkryte w 2000 roku niedaleko miejsca, gdzie znaleziono Lucy. Przez lata udało się odkryć około sześćdziesiąt procent szkieletu, w tym dużą część czaszki, dzięki czemu Selam jest jedną z najlepiej zachowanych dziecięcych skamieniałości wczesnych homininów. Jej odkrycie pozwala lepiej zrozumieć rozwój australopiteków od wczesnego wieku. Obie skamieniałości są uważane za kluczowe dowody ewolucji człowieka.

Ekspozycję Ludzie i ich przodkowie uzupełniają ponadto hiperrealistyczne modele postaci z pracowni francuskiej rzeźbiarki Élisabeth Daynès, która stworzyła również rekonstrukcje Lucy i Selam, umożliwiając w ten sposób spojrzenie w twarze naszych przodków.

Dalsza część wystawy zaprasza do świata prehistorycznych łowców i zbieraczy. Do obejrzenia jest na przykład o znaczeniu światowym przedmiot ze zbiorów Muzeum Narodowego – odlew mózgoczaszki neandertalczyka z Gánoviec, liczący około 105 000 lat, czy szczątki najstarszych współczesnych ludzi w Europie z Jaskini Koněprusy, których twarze przybliżają hiperrealistyczne modele.

Wystawa przedstawia najpełniejszy przegląd paleolitycznych znalezisk z terenu Czech: od najstarszych artefaktów z Przezletic datowanych na okres 600–400 tysięcy lat p.n.e., przez słynne składowisko kości mamutów z Dolních Věstonic, aż po artystyczne wytwory łowców z końca starszej epoki kamienia.

Ukazuje również zasadniczy przełom związany z pojawieniem się pierwszych rolników w VI tysiącleciu p.n.e. Zobaczycie rekonstrukcje ówczesnych mieszkań, delikatną biżuterię ze spondylów, śródziemnomorskie figurki oraz najstarsze dowody produkcji tekstyliów. Część poświęcona eneolitowi pokazuje pierwsze przedmioty miedziane i znaleziska związane z ówczesnymi elitami, na przykład bogaty grób z Velvar. Po raz pierwszy wystawiono tu również niezwykłe odkrycie nazwane „amazonką z Tišic”.

Nowa ekspozycja Muzeum Narodowego przynosi zatem nie tylko witryny pełne rzadkich paleoantropologicznych i archeologicznych znalezisk, ale przede wszystkim pasjonującą historię, która zaczyna się na afrykańskiej sawannie i prowadzi aż do narodzin naszej cywilizacji.

To historia, która dotyczy nas wszystkich – ponieważ wszyscy jesteśmy jej kontynuacją.