Komitet Obrony Robotników. Siła w jedności

„Komitet Obrony Robotników. Siła w jedności”

Kuratorki: Maria Krawczyk, Katarzyna Bizacka

Partner: Fundacja Ośrodka KARTA

Wystawa opowiada o jednym z najważniejszych doświadczeń polskiej opozycji demokratycznej – od buntu robotników Radomia, Ursusa i Płocka w czerwcu 1976 roku, przez powstanie KOR-u we wrześniu tego samego roku, aż po rozwiązanie Komitetu podczas I Zjazdu NSZZ „Solidarność” we wrześniu 1981 roku.

To historia tworzenia się społeczeństwa obywatelskiego: organizowania pomocy dla represjonowanych, przełamywania państwowego monopolu informacyjnego, niezależnego druku i edukacji, działalności Biura Interwencyjnego, współpracy z Wolnymi Związkami Zawodowymi i opozycją w innych krajach bloku sowieckiego. To także historia ludzi, którzy poprzez codzienną, oddolną działalność przygotowywali przestrzeń dla masowego ruchu społecznego, jakim stała się „Solidarność”.

19 plansz wystawy prowadzi przez kolejne etapy tej historii:

01 | Czerwiec’76. Bunt robotników Radom, Ursus i Płock. Protest przeciwko podwyżkom cen, brutalne represje i pomoc udzielana osobom dotkniętym represjami.

02 | Powołanie KOR-u 23 września 1976 roku powstaje Komitet Obrony Robotników – pierwsza jawna organizacja opozycyjna, której celem jest pomoc materialna i prawna represjonowanym.

03 | Między KOR-em a Kościołem Kontakty opozycjonistów z Kościołem i spotkanie z kardynałem Karolem Wojtyłą.

04 | Centrum informacji Mieszkanie Jacka Kuronia staje się centrum zbierania i przekazywania informacji o represjach. Dane trafiają m.in. do Radia Wolna Europa i BBC.

05 | Śmierć Pyjasa i studenci Śmierć Stanisława Pyjasa w maju 1977 roku wywołuje protesty studentów i prowadzi do powstania Studenckiego Komitetu Solidarności.

06 | KSS: wspólna samoobrona Aresztowania członków KOR-u, głodówka w kościele św. Marcina i przekształcenie Komitetu w Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”.

07 | Wolne słowo „Komunikat”, „Biuletyn Informacyjny”, „Robotnik” i „Zapis” – niezależne wydawnictwa przełamujące państwowy monopol informacyjny.

08 | Biuro Interwencyjne Zofia i Zbigniew Romaszewscy oraz współpracownicy dokumentują przypadki łamania praw człowieka i organizują pomoc dla potrzebujących.

09 | NOWa poza cenzurą Powstaje Niezależna Oficyna Wydawnicza – pierwsze wydawnictwo publikujące w kraju poza państwową cenzurą.

10 | Lotna wiedza „Uniwersytet latający” i Towarzystwo Kursów Naukowych tworzą przestrzeń niezależnej edukacji i wymiany myśli.

11 | Wolne Związki Zawodowe W Katowicach i Trójmieście powstają pierwsze w bloku sowieckim wolne związki zawodowe. W działalność WZZ Wybrzeże angażuje się m.in. Bogdan Borusewicz.

12 | Przekroczenie granic KOR nawiązuje kontakty z opozycjonistami z Czechosłowacji i ZSRR, m.in. z sygnatariuszami Karty 77 i Andriejem Sacharowem.

13 | Metoda: ruch społeczny Prywatne mieszkania i miejsca spotkań stają się przestrzenią dyskusji oraz kształtowania idei oddolnego działania społecznego.

14 | KOR a pielgrzymka papieża Pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski w 1979 roku pokazuje siłę społecznej mobilizacji i zdolność ludzi do organizowania się poza strukturami państwa.

15 | Spełnienie: „Solidarność” Strajki lata 1980 roku, porozumienia ze strajkującymi i powstanie „Solidarności”. Działania KSS „KOR” pomagają w przekazywaniu informacji o protestach.

16 | Rozwiązanie KOR-u We wrześniu 1981 roku, podczas I Zjazdu „Solidarności”, KSS „KOR” zostaje rozwiązany. Jego członkowie uznają „Solidarność” za naturalnego sukcesora swojej działalności.

17 | Korowcy bez Komitetu Stan wojenny, internowania, represje, więzienia i emigracja. Dawni członkowie KOR-u pozostają celem władz.

18 | Puenta dziesięciolecia 19 września 1986 roku dawni członkowie i współpracownicy KOR-u spotykają się w domu Jacka Kuronia, by uczcić dziesiątą rocznicę powstania Komitetu.

19 | Członkowie KOR i KSS „KOR” Notki biograficzne oraz sylwetki działaczy i współpracowników Komitetu Obrony Robotników.

Wystawa jest bogato ilustrowana archiwalnymi fotografiami i dokumentami. Zawiera m.in. głosy uczestników i świadków wydarzeń, kalendarium oraz biogramy członkiń i członków KOR i KSS KOR.

Po raz pierwszy wystawa była prezentowana w 2016 roku.

Wystawa jest częścią programu przygotowanego przez m.st. Warszawę z okazji przypadającej na 2026 rok 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników. Obchody objęte zostały honorowym patronatem Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy Rafała Trzaskowskiego.

Fot. Maks Januszewicz/DSH

Wystawie towarzyszy broszura – III wydanie poprawione publikacji DSH i Fundacji Ośrodka KARTA. Warszawa, 2026

koordynacja: Agnieszka Dębska redakcja: Maria Krawczyk, Katarzyna Bizacka kwerendy: Małgorzata Pankowska-Dowgiało, Ewa Kwiecińska, Karolina Andrzejewska-Batko projekt graficzny: Rzeczyobrazkowe skład: tandem studio druk: Argraf © Copyright by Dom Spotkań z Historią, 2016, 2026 © Copyright by Fundacja Ośrodka KARTA, 2016, 2021, 2026

SIŁA W JEDNOŚCI. 50. ROCZNICA POWSTANIA KOMITETU OBRONY ROBOTNIKÓW

Z okazji przypadającej w 2026 roku 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników Miasto Stołeczne Warszawa przygotowało szereg wydarzeń rocznicowych upamiętniających tamte wydarzenia. Obchody objęte zostały honorowym patronatem Prezydenta m.st. Warszawy Rafała Trzaskowskiego. W ramach programu obchodów znalazły się wydarzenia przygotowane przez DSH i Urząd Dzielnicy Ursus, a także plakatowa akcja outdoorowa autorstwa Andrzeja Pągowskiego.

Program obchodów DSH obejmuje m.in. wystawy plenerowe „Niepokorne 1976–1989” (1–21.06.2026) oraz „Komitet Obrony Robotników. Siła w jedności” (23.09–14.10.2026), wakacyjne spacery miejskie szlakiem miejsc związanych z robotniczymi protestami w czerwcu 1976 roku oraz działalnością KOR-u i opozycji demokratycznej, spotkania z byłymi opozycjonistami i opozycjonistkami, a także projekcje filmów z udziałem twórców, świadków i ekspertów. Program uzupełnia cykl „Dudek o KOR” – opowieść prof. Antoniego Dudka o powstaniu i działalności Komitetu Obrony Robotników, publikowana w mediach społecznościowych DSH. Na stronie www.relacjebiograficzne.pl prezentujemy także cykl „AHM o KOR”, w którym członkowie i współpracownicy Komitetu opowiadają o jego powstaniu, działalności i znaczeniu dla opozycji demokratycznej w PRL. Cykl powstaje na podstawie materiałów zgromadzonych w Archiwum Historii Mówionej DSH i Fundacji Ośrodka KARTA.

Program DSH realizowany jest w ramach obchodów 50. rocznicy powstania KOR-u, zainicjowanych przez Miasto Stołeczne Warszawa. Koordynatorem merytorycznym projektu jest Piotr Jakubowski, zastępca dyrektorki DSH. Partnerem merytorycznym jest Fundacja Ośrodka KARTA.