Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji

4 września – 15 listopada 2026 3 września 2026 | 18.00 – wernisaż Muzeum Karykatury, ul. Kozia 11, Warszawa

Czas zwiedzania wystawy: około 50 min. Wystawa przeznaczona dla osób od 16. roku życia.

Lata 80. i 90. XX wieku stanowiły czas największego rozkwitu niszowej, niezależnej prasy. Na powielaczach powstawały biuletyny opozycji politycznej, w domach kultury miłośnicy science fiction drukowali nielegalne tłumaczenia klasyków gatunku i własne pierwsze próby literackie. Kserokopiarka, urządzenie mające ułatwiać pracę biurową w kapitalistycznej korporacji, stała się wówczas narzędziem oporu, rozsadnikiem myśli kontestacyjnej i sztuki awangardowej. Ziny, bez względu na poglądy swoich twórców, stały się elementem transformacji ustrojowej. Na ich łamach toczyła się dyskusja o zmieniającym się świecie, obawach i nadziejach, jakie budził nowy ustrój polityczny. Wiele twórczyń i wielu twórców zinów oraz prasy niezależnej w III RP weszło do mainstreamu – do świata polityki, nauki i sztuki.

Publikacje niezależne zawsze towarzyszyły społecznym i politycznym przełomom. Powstawały wszędzie tam, gdzie oficjalny obieg informacji okazywał się niewystarczający, podlegał kontroli lub nie dawał przestrzeni do rozwoju nowych idei. Zanim pojawiło się określenie „zin”, istniała już praktyka samodzielnego tworzenia i rozpowszechniania druków, które pełniły funkcje: narzędzi komunikacji, manifestów, komentarzy i świadectw swojego czasu.

Samodzielne wydawanie i niezależna dystrybucja mogą służyć zarówno wspieraniu emancypacji oraz krytyce władzy, jak i rozpowszechnianiu idei wykluczających czy autorytarnych. W tym sensie ziny stanowią źródło informacji cennych dla badaczy historii kultury niezależnej i społecznych konfliktów. Dokumentują nie tylko poglądy swoich twórców, lecz także mechanizmy, dzięki którym idee zyskują materialną formę i własny, pozainstytucjonalny obieg.

Wystawa organizowana we współpracy z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza w Warszawie.

Zapraszamy na wydarzenia towarzyszące wystawie:

• 5 września 2026 | sobota | 10.00–18.00 – 5. Targi Zinów w Muzeum Karykatury (wstęp wolny). Tego dnia wstęp na wystawę w cenie 1 zł.
• 12 września 2026 | sobota | 13.00–14.30 – oprowadzanie kuratorskie z udziałem Anny Nowakowskiej-Wierzchoś i Michała Rzecznika (wstęp w ramach biletu na wystawę)
• 19 września 2026 | sobota | 13.00–14.30 – warsztaty zinowe z Julią Niedziejko (liczba miejsc ograniczona, bilety dostepne w kasie muzeum oraz online)
• 10 października 2026 | sobota | 13.00–14.30 – Przemysław Witkowski oprowadza po wystawie Kseruj i rozdawaj! (wstęp w ramach biletu na wystawę)
• 15 października 2026 | czwartek | 18.00–19.30 – oprowadzanie z audiodeskrypcją z Marcinem Matuszewskim w ramach 14. Festiwalu Kultury bez Barier (wstęp 1 zł)
• 24 października 2026 | sobota | 13.00–14.30 – Tomasz Lipiński oprowadza po wystawie Kseruj i rozdawaj! (wstęp w ramach biletu na wystawę)

Bezpłatny przewodnik na wystawie

W wybrane dni w Muzeum Karykatury będzie czekał przewodnik, Maciej Mokicki, który nieodpłatnie opowie o wystawie „Kseruj i rozdawaj”. O przewodnika zapytajcie w kasie.

Piątkowy dyżur oprowadzeniowy: 11.09 | 13.00 – 17.00 25.09 | 13.00 – 17.00 16.10 13.00 – 17.00 30.10 | 13.00 – 17.00 6.11 | 13.00 – 17.00

Niedzielny dyżur oprowadzeniowy: 13.09 | 12.00 – 16.00 27.09 | 12.00 – 16.00

Maciej Mokicki – student Polsko–Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Oprowadzanie w cenie biletu na wystawę. Nie ma konieczności rezerwacji.

WERNISAŻ

fot. Julia Pietrzak-Szczudło

EKSPOZYCJA

fot. Julia Pietrzak-Szczudło

Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego

Kozia 11 00-070 Warszawa Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. +48 22 622 12 42 NIP: 525 15 72 216

© Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego