Wieloznaczna. Fenomeny Warszawy

Wieloznaczna. Fenomeny Warszawy

Warszawę można postrzegać przez pryzmat różnych doświadczeń. Dla jednych ważne będą historia i miejsca, dla innych – ludzie i ich codzienne praktyki. Wieloznaczna. Fenomeny Warszawy to próba przyjrzenia się miastu z kilku odmiennych perspektyw i zaproszenie do włączenia się w rozmowy o tym, co wyróżnia je dzisiaj. Wystawa będzie prezentowana od 29 października 2026 do 25 kwietnia 2027 roku w Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta 32 w Warszawie.

Ekspozycja powstała w procesie partycypacyjnym i jest rezultatem pracy zespołu Muzeum Warszawy z ekspertami i jego publicznością. Składa się z sześciu wielowarstwowych obrazów miasta, w których staramy się uchwycić atmosferę i charakter często bardzo odmiennych zjawisk.

Współtworzenie wystawy z publicznością jest wyzwaniem. Dotyczy to zarówno etapu projektowania, jak i momentu udostępnienia tej przestrzeni odbiorcom. Pracując nad wielowątkową opowieścią o fenomenach Warszawy z mieszkańcami i mieszkankami miasta, szukaliśmy różnych rozwiązań. Mamy nadzieję, że efekt tej wielomiesięcznej pracy pozwoli włączyć się w tę „rozmowę” kolejnym osobom – mówi dr. hab. Beata Nessel-Łukasik, jedna z kuratorek wystawy.

Już od 29 października w Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta będzie można odpowiedzieć na to zaproszenie kuratorów i poznać sześć obszarów tematycznych wystawy: Tożsamość, Forum pamięci, Różnorodność, Prestiż, Spoiwa oraz Więcej niż miasto.

Nie ma jednej odpowiedzi, jaka jest tożsamość Warszawy – mówi współkuratorka wystawy Aleksandra Sołtan. Tworzą ją ważne dla historii miasta wydarzenia, ikoniczne budynki i miejsca, kultura i tradycja, ale jednocześnie jest subiektywna, kształtowana przez nasze osobiste historie i przeżycia. Praca w dużym zespole kuratorskim pokazała, że nie ma jednej tożsamości. Może ona być postrzegana odmiennie przez różne osoby. Kształtuje ją przynależność do miejsca, które jest dla nas czymś więcej niż przestrzenią, jest naszym Centrum.

Tożsamość – gdzie jest moje centrum Warszawy?

Pierwsza ze stref wprowadza odbiorców w wielowymiarowy i wieloznaczny świat. Punktem wyjścia są, z jednej strony, historia i rola miasta, a z drugiej – dynamika przemian Warszawy na przestrzeni kilku wieków. Stawiając pytanie, gdzie jest dziś centrum miasta, kuratorzy wystawy stworzyli miejsce, w którym można wskazać własne symbole wpisujące się we współczesną tożsamość Warszawy.

Forum pamięci – jak pamiętam to miasto?

Plac Piłsudskiego, miejsce znane z kart naszej historii, na wystawie stał się punktem wyjścia do spojrzenia na pamięć jako przestrzeń konfliktu i negocjacji. Ceremonie, manifestacje i spontaniczne upamiętnienia, a także zmieniające się nazwy i pomniki, pokazują, że historia Warszawy nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz wciąż podlega reinterpretacjom. Ta część wystawy stanowi również opowieść o mieszkańcach, którzy w kluczowych momentach brali sprawy w swoje ręce – czego symbolem pozostaje powojenna odbudowa miasta.

W Warszawie z jednej strony skupia się wszystko to, z czym mierzy się współczesny człowiek, z drugiej zaś wszechobecne są ślady przeszłości, zarówno rany, jak i wspomnienia minionej chwały – mówi Anna Duńczyk-Szulc, jedna z kuratorek wystawy. Te ślady przenikają się z teraźniejszością, kształtują nas. Dziś stolica daje miejsce różnym językom, religiom i sposobom życia. Nie udałoby się nam dotknąć na wystawie tego fenomenu miasta bez udziału wielu osób i ich różnych perspektyw. Efekt tego dialogu jest dla mnie zaskakujący, czuję, że udało się wyjść poza schemat, nabrać dystansu, uchwycić tę przewrotność Warszawy!

Różnorodność – kim jest Warszawiak i Warszawianka?

Warszawa ma wiele tożsamości i form pamięci, które nieustannie przychodzą i odchodzą wraz z kolejnymi pokoleniami. Dostrzegając znaczenie roli, jaką mieszkańcy odgrywają w kształtowaniu miasta, kuratorzy oddają głos konkretnym osobom. Przez ich historie, zestawione ze zbiorami muzealnymi oraz pracami artystek i artystów, uczestniczek i uczestników procesu tworzenia wystawy, można będzie poznać różne sposoby doświadczania miasta.

Prestiż – miasto sukcesu czy porażki?

Warszawa od dawna przyciąga obietnicą awansu, mimo że często okazuje się on kategorią ulotną. Wywalczone pozycje społeczne mogą zostać utracone, a wpisane w przestrzeń oznaki statusu wciąż potrafią zmienić się z dnia na dzień. Jaka jest zatem prawdziwa cena dalszej ekspansji Warszawy? Opowieść o prestiżu ma prowokować do refleksji, co jest dzisiaj miarą sukcesu, a co źródłem porażki mieszkańców.

Spoiwo – co łączy miasto?

Tożsamość Warszawy można utrwalić zarówno w postaci pomników, jak i w przestrzeniach codziennych aktywności – miejscach wspólnych, które często pozostają niewidoczne na pierwszy rzut oka. To właśnie w nich, dzięki drobnym gestom i przedmiotom, kształtują się często bliskie relacje i poczucie przynależności do wspólnoty. Z takich osobistych historii powstał polifoniczny obraz Warszawy, który na wystawie można dopełnić o własne doświadczenia.

Więcej niż miasto – czyje to miasto?

Warszawa to przestrzeń, ale też wielowarstwowa sieć relacji między ludźmi, których codzienne wybory i zaangażowanie, spory i współpraca na co dzień kreują miasto. Decydując o tym, które miejsca stają się wspólne i bliskie, mieszkańcy ciągle nadają własne znaczenia Warszawie. W ostatniej części wystawy kuratorzy wraz z młodymi ludźmi stawiają pytanie o naszą rolę w tym procesie i zapraszają do rozwijania miejskich opowieści, które przecież nie muszą kończyć się w tym miejscu.

Wystawie towarzyszy program wydarzeń przygotowany z udziałem zespołu kuratorów, edukatorów i partycypantów, a w nim m.in. niedzielne oprowadzania kuratorskie i autorskie. Uczestnicy poznają spojrzenie twórców na miasto, doświadczenie współtworzenia wystawy i kulisy jej powstawania. Nie zabraknie również warsztatów osnutych wokół tematyki poszczególnych sal oraz debat, podczas których poruszone zostaną tematy partycypacji i współczesnego odczytywania Warszawy.

Działania edukacyjne skoncentrują się na indywidualnym postrzeganiu miasta i związków z nim. Zwiedzający będą mogli skorzystać z angażującej karty pracy. Szkoły zostaną zaproszone na lekcje o warszawskiej różnorodności, zaangażowaniu społecznym i tożsamości miasta.

Wystawa Wieloznaczna. Fenomeny Warszawy jest dostępna dla publiczności od 29 października 2026 roku do 25 kwietnia 2027 roku w Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta 32 w Warszawie.

Godziny otwarcia:

wtorek, środa, piątek 11.00–19.00, czwartek 11.00–20.00, sobota 11.00–19.00, niedziela 11.00–18.00

Bilety: 15 zł / 20 zł, w czwartki wstęp za 1 zł

Program wydarzeń towarzyszących

Oferta edukacyjna dla szkół

Koncepcja wystawy: Anna Duńczyk-Szulc

Koncepcja procesu partycypacji: Beata Nessel-Łukasik

Koordynacja procesu partycypacyjnego: Aleksandra Kresowska

Zespół kuratorski: Katarzyna Adamska, Ewa Baczyńska-Wilk, Wojciech Bukat, Héctor Calleros, Marcin Dolecki, Anna Duńczyk-Szulc, Katarzyna Dzierżawska, Marie Frouin, Julia Glinka, Grażyna Gorecka, Witold Gorecki, Izabela Grzybowska, Tetyana Hortolani, Lena Ignaczak, Inna Ivanius, Liudmyla Ivanius, Katarzyna Kaczmarska, Aleksandra Kresowska, Karolina Kędzierska, Oleksandra Kocherha, Izabela Krystosiak, Karina Krystosiak, Katarzyna Kucharska-Hornung, Małgorzata Kuś, Anna Lorek-Maciejuk, Maciej Adam Markowski, Monika Michałek, Beata Nessel-Łukasik, Agnieszka Pogorzelska, Oksana Pryvrotska, Ewa Rulska, Karolina Sawicka, Aleksandra Sołtan, Kamila Szejnoch, Helena Szulc, Piotr Wąsowski, Marzena Włodarczyk, Rafał Wodzicki, Anna Marta Zdanowska, Krzysztof Zwierz, Katarzyna Žák-Caplot

Artystki i artyści biorący udział w wystawie: Hadiża Abilova, Paweł Althamer, Janina Barcicka, Tymek Borowski, Marcin Czechowicz, Jacek Damięcki, Wiktor Dyndo, Michał Frydrych, Krzysztof Gajewski, Julia Glinka, Izabela Grzybowska, Ola Jasionowska, Inna Ivanius, Liudmyla Ivanius, Janusz Kobyliński, Oleksandra Kocherha, Paweł Kopczyński, Jarosław Kozakiewicz, Dorota Kozieradzka, Karina Krystosiak, Albert Krystyniak, Natan Kryszk, Dawid Krysztofiak, Maciej Landsberg, Dinka Leonova, Jarek Lustych, Michał Łuczak, Alija Magomadova, Piotr Maniszewski, Rafał Milach, Teresa Murak, Marta Nadolle, Chris Niedenthal, Agnieszka Niziurska, Liudmyla Oliinichenko, Błażej Pindor, Oksana Pryvrotska, Agnieszka Rayss, Jana Shostak, Jerzy Sławiec, Jakub Sobczyński, Viola Spiechowicz, Adam Stępień, Julia Staniszewska, Julia Szabłowska, Tytus Szabelski-Różniak, Kamila Szejnoch, Helena Szulc, Joanna Szpak-Ostachowska, Mateusz Szczypiński, Urban Sketchers, Aleksandra Wasilkowska, Maria Zbąska

Uczennice i uczniowie z następujących szkół w Warszawie: Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. W. Gersona, XXI Liceum Ogólnokształcące im. H. Kołłątaja, Zespół Szkół im. Piotra Wysockiego

Projekt wystawy: Aneta Faner

Produkcja: Marta Galewska, Aleksandra Złotowska

Projekt plakatu, identyfikacja wizualna wystawy, system typograficzny wystaw: Anna Światłowska

Oprawa i realizacja techniczna: Michał Bogumił, Zofia Cur, Ksenia Góreczna, Katarzyna Jolanta Górska, Paweł Grochowalski, Krzysztof Hernik, Piotr Lipiński, Artur Miniewicz, Katarzyna Radecka, Tomasz Raubo, Darek Sałański, Leszek Sokołowski, Mariusz Stawski, Robert Stupnicki, Michał Tański, Filip Wielechowski-Olszak, Adam Wrzosek

Studio Robot

Cerasus Drukarnia

Stolarnia McKapka

Redakcja językowa i korekta: Katarzyna Głowińska, Barbara Milanowska, Anna Sośnicka (Lingventa)

Tłumaczenie na język angielski: Aleksandra Szymczyk

Opieka konserwatorska: Katarzyna Głogowska, Piotr Kaczkiełło, Anna Konopko, Katarzyna Leśniewska-Tofil, Janusz Mróz, Karolina Nowicka, Igor Nowak, Piotr Popławski, Katarzyna Szymczuk, Adam Wrzosek

Wypożyczenia zewnętrzne: Janusz Kurczak

Wypożyczenia wewnętrzne: Aleksandra Lis, Tomasz Lewandowski, Marta Kuźmińska, Małgorzata Oliwińska, Dorota Parszewska, Zuzanna Sieroszewska-Rolewicz, Kamila Utrata, Elżbieta Wilczak-Dąbrowska, Filip Żelewski

Komunikacja: Anna Dobrowolska-Balcerzak, Olga Gaertner, Julia Głogowska, Natasza Majewska, Nela Sobieszczańska-Siawrys, Dominika Wiśniewska, Maria Alicja Włodarska

Marketing: Karina Dąbska, Agata Fronczyk, Magdalena Jedynasiak

Program towarzyszący: Julia Kern-Protassewicz, Julia Kunikowska, Ania Lorek-Maciejuk, Monika Michałek, Marta Anna Zdanowska

Koordynacja digitalizacji: Mikołaj Kalina

Digitalizacja: Adrian Czechowski, Michał Matyjaszewski, Anna Sulej

Postprodukcja: Eliza Kowalska-Małek

Organizacje wypożyczające zbiory: Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Filmoteka Narodowa Instytut Audiowizualny, Fundacja Ośrodka Edukacji Ekologicznej, Fundacja Polskiej Sztuki Nowoczesnej, Galeria HOS, Muzeum II Wojny Światowej, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, Stowarzyszenie Alternatywny Klub Sportowy Zły, Towarzystwo Oświatowe im. Cecylii Plater Zyberkówny, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, Stowarzyszenie Kibiców Niepełnosprawnych Klubu Legia Warszawa „Niepełnosprawni Fanatycy”, Pracownia Dóbr Wspólnych Wolny Jazdów, Stowarzyszenie Miasto Jest Nasze

Pomoc przy realizacji Wymiennika: School Of Form, Wydział Projektowania Uniwersytetu SWPS