KIEDY KAMIEN BYŁ CENNYJSZY NIŻ ZŁOTO

KIEDY KAMIEN BYŁ CENNYJSZY NIŻ ZŁOTO | wystawa

3. 7. 2026 – 11. 4. 2027

kuratorki wystawy: Andrea Dovicová, Jana Langová

1. piętro budynku 14

Świadome używanie narzędzi to podstawowa cecha człowieka, która odróżnia nas od innych zwierząt. Kamień był jednym z pierwszych materiałów wykorzystywanych przez człowieka, który zachował się do dziś. I to właśnie od kamienia bierze swoją nazwę cały okres paleolitu.

Gdzie zaczyna się historia kamienia? Początkowo były to wyłącznie narzędzia kamienne, które były już w stanie naturalnym użyteczne i pozyskiwano je drogą zbieractwa powierzchniowego. Po wyczerpaniu zasobów człowiek zaczął koncentrować się na niektórych skałach i minerałach z konkretnych lokalizacji, które posiadały odpowiednie właściwości (przede wszystkim łupliwość, twardość) i nadawały się do odłupywania. Były to zwłaszcza krzemionki (rohowce, krzemienie, radiolaryty, bułaty itp.), minerały SiO2 (kwarc, kryształ górski, opal) oraz szkła naturalne (obsydian, mołdawit). Z tak przetworzonych materiałów wytwarzano różne narzędzia, od pięściaków, tasaków, grotów, rylców, po skrobacze, drapacze, ostrza itp. Zawsze jest co ulepszać, a doskonalszym artefaktom odłupanym zaczęły towarzyszyć przedmioty wykonane techniką szlifowania, później uzupełnione o wiercony otwór. Tutaj na scenę wkraczają skały, na przykład metabazity z Gór Izerskich, które dzięki swoim właściwościom pokryły znaczną część Europy Środkowej. Pierwsi rolnicy potrzebowali siekier do budowy łodzi i domów! Dziwne jest to, że choć człowiek znał technikę odlewania brązu, jeszcze długo pierwsze odlewane przedmioty kopiowały kształty doskonałych siekier kamiennych.

Jakie historie opowiadają nam artefakty kamienne? Z pojedynczych znalezisk odczytujemy technologiczne procesy, za pomocą których przedmioty zostały wykonane (odłupywanie, szlifowanie, wiercenie) i wnioskujemy, do czego służyły. Wielkość artefaktów przeznaczonych do polowania opowiada nam historię o wielkości zwierzyny łownej, jak zmieniała się gatunkowo w czasie wraz z warunkami naturalnymi. Inne bronie i narzędzia używał leśny myśliwy, inne pierwszy rolnik. Na podstawie surowca użytego do produkcji wnioskujemy o źródłach, które zazwyczaj dokumentują regionalne i odległe kontakty z innymi społecznościami. Artefakty kamienne w grobach wyjaśniają status społeczny ich właścicieli.

Wystawa podzielona jest na dwie części. Interaktywna część wystawy zaprasza zwiedzających, by na chwilę stali się ludźmi prehistorycznymi i spróbowali pracy z narzędziami kamiennymi. Atmosferę tworzy jaskiniowe schronienie oraz zwierzęta, które zamieszkiwały krajobraz. Dla równie dociekliwych jest część edukacyjna. Artefakty z morawskich stanowisk wystawione w witrynach uzupełnione są o próbki kamienia, który został wykorzystany do ich produkcji. Informacje uzupełniają tablice na ścianach.

Wstęp: 69 CZK podstawowy, 45 CZK ulgowy, 149 CZK rodzinny

* PROGRAMY TOWARZYSZĄCE WYSTAWIE:

Oprowadzanie z przewodnikiem po wystawie Kiedy kamień był cenniejszy niż złoto:

• dla pracowników: 14. 9. 2026, 10:00, J. Langová, A. Dovicová
• dla publiczności: 1. 10. 2026, 16:00
• dla publiczności: 26. 11. 2026, 16:00

Wykłady:

• O bursztynie ze Študlova, A. Dovicová, 15. 10. 2026, 17:00, w 5. piętrze budynku 14

Mało kto wie, że w górach na pograniczu ze Słowacją w regionie Zlín znajduje się skarb! Będziemy rozmawiać o bursztynowym skarbie sprzed 40 milionów lat.

• Kamienne siekiery – charakterystyczne narzędzia pierwszych rolników, A. Přichystal, 5. 11. 2026, 17:00, sala A budynku 15.

Do czego pierwsi rolnicy ich potrzebowali. Surowce do ich wytworzenia i występowanie kluczowych metabazytów w Czechach i na Morawach. Dystrybucja siekier z naszych ośrodków wydobywczych po całej Europie Środkowej. W Europie Zachodniej dominował inny surowiec – jadeit. Eksperymenty z ich użyciem. Zaskakująco, nawet kamienne siekiery żyły własnym życiem.

• Bursztyn w znaleziskach archeologicznych, J. Langová, 19. 11. 2026, 17:00, w 5. piętrze budynku 14

Będziemy rozmawiać o wyjątkowych archeologicznych znaleziskach bursztynu na terenie kontynentu europejskiego od paleolitu po wczesne średniowiecze.

Międzynarodowy Dzień Archeologii | sobota 17. 10. 2026; 10:00–12:00, 13:00 –17:00,

1 piętro na wystawie Kiedy kamień był cenniejszy niż złoto

• archeolog eksperymentalny Martin Drahorát podczas wydarzenia zademonstruje cięcie metabazytu, szlifowanie i wiercenie kamienia, czyli proces produkcji szlifowanej siekiery, wszystko uzupełni o wykład o 11:00 i 14:00.
• dział edukacyjny uzupełni wydarzenie o warsztaty: Wykonanie amuletu z łupka i talizmanów z gliny
• oprowadzanie z przewodnikiem po wystawie

Warsztaty dla publiczności:

MALOWANIE PALEOLITYCZNE – WARSZTAT EKSPERYMENTALNY 29. 10. 2026 10:00 – 12:00 i 14:00 – 16:00, 1. piętro budynku 14

BIŻUTERIA Z BURSZTYNU – PRAHISTORYCZNY ŚWIAT W KROPLI SŁOŃCA 29. 1. 2027 10:00 – 12:00 i 14:00 – 16:00, 1. piętro budynku 14

HISTORIA WYRYTA W KAMIENIU – WARSZTAT EKSPERYMENTALNY 11. 3. 2027 10:00 – 12:00 i 14:00 – 16:00, 1. piętro budynku 14