Cyprien Gaillard

W swoich pracach Cyprien Gaillard porusza się po miastach i ich obrzeżach. Entropia jest jego środkiem twórczym: erozję i osady rozumie jako ślady – nie tylko jako oznaki straty i rozpadu. Jego prace odrzucają odporność jako ramy interpretacyjne. Raczej pokazują życie w niegościnnych miejscach jako coś, co po prostu trwa – bez komentarza i bez oceny. W Kunsthaus Bregenz Gaillard montuje za zewnętrzną fasadą zsyp budowlany, którym już wielokrotnie transportowano resztki z rozbiórek. Ten zsyp na gruz z pomarańczowych rur, zawieszonych na łańcuchach i wsuniętych jedna w drugą, symbolizuje utylizację, dekonstrukcję, zniszczenie i niekończącą się przebudowę.

Na parterze wita nas Visitant, 2021–2026, gigantyczna, nadmuchiwana rzeźba, rodzaj ulotnego gościa, zjawa z chaotycznymi gestami bez stałego kształtu. Takie figury znane są z festiwali, boisk sportowych czy salonów samochodowych. W Kunsthaus Bregenz tańczy ona do choreografii zaprogramowanej przez artystę. Muzyka pochodzi z systemu nagłośnieniowego KILLASAN, który kształtował berlińską scenę muzyki undergroundowej i został pierwotnie zbudowany w latach 90. dla klubu w Osace. Gaillard wyrywa tę olbrzymią istotę z jej zwykłego kontekstu i umieszcza ją w holu Kunsthaus Bregenz – miejscu, które swoją ascetyczną aranżacją symbolizuje kontemplacyjne podejście do sztuki, co zostaje tu przełamane przez obecność Visitant.

Pusta figura jest w ruchu, nadmuchuje się i opada, zbyt duża, by w pełni się wyprostować: ruchoma, zewnętrznie sterowana struktura, składająca się tylko z powietrza i nylonowej powłoki. Kilka razy na godzinę rozbrzmiewa głośna, przenikająca muzyka i na krótki czas tworzy klubową atmosferę. Visitant imponuje zarówno swoim rozmiarem, jak i zaskakująco łagodnymi ruchami.

Przewijającym się motywem wystawy są „Deterrents” – środki odstraszające. Rzeczywiście, przestrzeń publiczna jest często kształtowana i kontrolowana poprzez celowe interwencje. Ławki, płoty, ale także światło, hałas czy muzyka są używane w taki sposób, aby witały jednych ludzi, a innych odstraszały. Zwłaszcza ci, którzy i tak są marginalizowani społecznie, są w ten sposób jeszcze bardziej wypychani. Władza działa w ukryciu, jest prewencyjna i normatywna. Gaillard interesuje się punktami styku atrakcyjności i odrazy. Na przykład muzyka klasyczna w miejscach publicznych nie jest wykorzystywana jako wzbogacenie kulturowe, lecz jako środek odstraszający i metoda oznaczania, kto jest tu mile widziany, a kto nie. To, co w sali koncertowej jest celebrowane jako wysoka kultura, jest tu, według Gaillarda, używane jako „delikatna broń”.

Na pierwszym piętrze można zobaczyć nowe prace, które łączą fotografię, kolaż i rzeźbę. Składają się one z grup dziewięciu polaroidów, ułożonych w kształcie rombu na kawałku kartonu. Zawieszone na ścianie i utrzymywane w napięciu metalowym drutem, zakrzywienie zmusza je do pozycji pół-pionowej. To wizualne archiwum, które Gaillard tworzył do 2011 roku w nieistniejącym już formacie Polaroid-Spectra, przedstawia kalejdoskopiczny widok znanych i nieznanych miejsc, zachowanych obiektów i naturalnych struktur, naznaczonych ingerencją człowieka. Polaroidy z natury nie podlegają zmianom, co nadaje im charakter dokumentalny. Starannie wybrane i prezentowane bez szkła i ochrony, te fotografie ukazują swoją kruchość. Są one zarówno prywatnymi obserwacjami, jak i świadectwami społecznymi instytucji publicznych i tożsamości kulturowej.

Na drugim piętrze KUB Cyprien Gaillard odwołuje się do znanej niemieckiej legendy Szczurołap z Hameln. Gaillard wyposaża tam flety poprzeczne w banknoty o wartości zera euro, które są zwinięte jak bibułki papierosowe lub rurki do zażywania narkotyków. Są to prawdziwe banknoty o zerowej wartości, wydane przez Europejski Bank Centralny, które jednak nie posiadają żadnej realnej wartości – przedstawiają one między innymi postać szczurołapa i miasto Hameln. W ten sposób obraz muzyki łączy się z obrazem konsumpcji i kuszenia, wartości i oszustwa, odurzenia i wypierania.

Kolejna praca na tym piętrze rozwija tę myśl: Na ścianach falują rozłożone rzeźby ze stali nierdzewnej. Gaillard opracował te obiekty, wzorowane na włoskich urządzeniach zacieniających dla bankomatów, wspólnie z producentem akcesoriów do bankomatów. Na podłodze leżą pojemniki z farbą i inne elementy z demolowanych bankomatów, które po rozbiciu zostały odesłane do producenta. Jeśli bankomat zostanie siłą otwarty, barwią one banknoty na niebiesko i czynią je bezużytecznymi. Podobnie jak rozłożone flety wskazują na przerwy w cyrkulacji powietrza, tak i skradzione, oznaczone banknoty nie mogą już krążyć. Chodzi o moment, w którym wartość zmienia się w bezwartościowość, i o ukrytą przemoc, która się przy tym ujawnia.

„Przestrzeń publiczna nie jest już miejscem współżycia, lecz coraz częściej sceną wykluczenia” Cyprien Gaillard

Na trzecim piętrze można zobaczyć DETERRENT, 2026, nową produkcję, którą Gaillard nakręcił w Los Angeles oraz w różnych miastach północnej Europy. Film został wyprodukowany przez Kunsthaus Bregenz wspólnie z mediolańską Fondazione Prada i jest w Bregenz prezentowany po raz pierwszy. Zaczyna się przed filią amerykańskiej sieci sklepów 7-Eleven, gdzie głośno odtwarzana jest muzyka klasyczna jako odstraszacz przed niechcianymi osobami, zanim przechodzi do scen z zamalowanymi graffiti, miejscami handlu narkotykami, witrynami muzealnymi, zaśnieżoną architekturą Skandynawii oraz powracającym motywem znaków zakazu.

„Projekt skupia się na obrzeżach tkanki miejskiej, tam, gdzie kontrola jest najbardziej widoczna. Wzdłuż betonowych kanałów rzeki Los Angeles ściany służą jako granice między przestrzeniami mieszkalnymi i niemieszkalnymi. Na tych powierzchniach graffiti – wielokrotnie pokrywane grubymi warstwami farby naniesionymi przez gminy – tworzy niezamierzony język wizualny. Każdy akt zamalowywania tłumi ekspresję, a jednocześnie tworzy nowe formy. Zniszczenie staje się w ten sposób formą produkcji, w której samo usuwanie pozostawia ślady jako zbiorowy fresk.” Cyprien Gaillard

Cyprien Gaillard (*1980, Paryż) mieszka w Paryżu i Berlinie. Jego wystawy były prezentowane w instytucjach na całym świecie, m.in.: Haus der Kunst, Monachium, 2025–2026, OGR Torino, 2024–2025, Fondation Beyeler, Bazylea, 2024, Palais de Tokyo & Lafayette Anticipations, Paryż, i LUMA Arles, oba 2022, 58. Biennale w Wenecji, 2019, Julia Stoschek Collection, Düsseldorf, 2015, Sprüth Magers, Berlin, 2015, MoMA PS1, Nowy Jork, 2013, Kunsthalle Basel, 2010, MMK Frankfurt, 2010, New Museum, Nowy Jork, i Tate Modern, Londyn, oba 2009. W 2010 roku Cyprien Gaillard otrzymał Prix Marcel Duchamp, w 2011 roku został wyróżniony nagrodą Nationalgalerie für junge Kunst w Berlinie.