Rostislav Čuřík (Fotografia)

Wystawiony zbiór analogowych fotografii Rostislava Čuříka składa się częściowo z wczesnych zdjęć, które powstały pod koniec lat siedemdziesiątych i w ciągu osiemdziesiątych, a także z tych aktualnych, które autor przygotował w tym roku bezpośrednio na wystawę (Fotografia).

Przez cały okres, odkąd Rostislav Čuřík zajmuje się fotografią, jego twórczość charakteryzuje się artyzmem, eksperymentem i performatywnością. Opanowanie niezwykłej techniki fotografii analogowej i jej subtelności jest dla niego ważnym punktem wyjścia. Typowa dla jego twórczości jest również inspiracja fotografią awangardową i nowoczesną, długie czasy naświetlania, a także to, że jego zdjęcia czasem rodzą się dopiero w ciemni, przede wszystkim poprzez różnorodne interwencje w negatywy, rysowanie, cięcie, drapanie, nakładanie, naświetlanie, wkładanie przedmiotów, malowanie wywoływaczem na papierze światłoczułym i późniejsze tonowanie. Z uwagi na to, że ingeruje w negatywy często niemal w ciemności, jego praca balansuje na granicy gry z przypadkiem, uwarunkowanej wieloletnim doświadczeniem. Akcja i ruch stają się bezpośrednią częścią powstawania dzieł, a na wielu zdjęciach figuruje również osobiście autor. Nie są to jednak zazwyczaj celowo inscenizowane autoportrety, lecz proste rozwiązanie potrzeby znalezienia modela do fotografii akcyjnych.

Wczesna twórczość Rostislava Čuříka, powstała około 1980 roku, stanowi z dzisiejszej perspektywy jasno sformułowane świadectwo sytuacji i uczuć młodego pokolenia twórczego, dojrzewającego w czasach ograniczonych możliwości normalizacji i ogólnie panującej głębokiej depresji społecznej. Jego ówczesna twórczość jest jednak naładowana energią i przywołuje „eksplozję wolnej supernowej lub przelot pioruna kulistego”, jak niedawno niechcący zauważył jeden z jego rówieśników, dowiadując się o przygotowaniach do wystawy w Domu Sztuki. Zdjęcia Rostislava Čuříka z tego okresu do dziś świadczą o sile młodego pokolenia, które miało wolę i chęć realizować swoje plany, lecz z konieczności napotykało na sztywną totalitarną władzę.

Pracy Rostislava Čuříka towarzyszy romantyczne oddanie sztuce i nierozróżnianie życia codziennego od twórczości. Częścią jego wczesnych prac fotograficznych są również inscenizowane zdjęcia, które pociągają odwagą uwiecznienia artystycznie opracowanych aktów, często autoportretów, nawiązujących do ówczesnego body artu. To otwarte, wolne przesłanie o intymności ciała tworzył autor w atelierach na ulicach Táborská, Francouzská, w domu w Kamenná kolonie lub też w plenerze. Ateliery uchwycone na zdjęciach stanowiły wówczas unikatowe miejsca wolności, ukryte przed zewnętrznym światem normalizacji. Čuřík rejestrował tam spontaniczne, twórcze i naładowane energią szaleństwa, w które puszczał się wraz ze swoimi kolegami malarzami Laco Garajem, Liborem Jarošem, z kręgiem współpracowników Teatru Tak Tak, kierowanego przez reżysera J. A. Pitínskiego (wówczas jeszcze występującego pod swoim prawdziwym nazwiskiem Zdeněk Petrželka) lub później z artystami zrzeszonymi w wolnej grupie Valerian’s Future, składającej się z Michala Čuříka (Estrada), Romana Švandini i poety Jiříego Dynki.

Formalnie charakter twórczości Čuříka wiąże się z stopniowym wprowadzaniem postmodernizmu do ówczesnej kultury czechosłowackiej. W dziedzinie krajowej fotografii jego prace są zbliżone do zdjęć grupy Słowackiej Nowej Fali, stworzonych przez pokolenie studentów praskiej FAMU urodzonych około 1960 roku, a także do twórczości Vladimíra Židlickiego, który był nauczycielem Čuříka w Średniej Szkole Sztuki i Rzemiosła w Brnie. Jednak w odróżnieniu od artystycznej, inscenizowanej i beztrosko zabawnej fotografii wspomnianych artystów, zdjęcia Čuříka zawierają jednocześnie pilną, powszechnie podzielaną ówczesną egzystencjalną skepzę i otwartość balansującą na granicy autodestrukcji.

Również w nowym cyklu zdjęć „Martwa natura na stole”, który powstał bezpośrednio na obecną wystawę i został sfotografowany kamerą Linhof na negatyw 13×18 cm z długim czasem naświetlania, widoczne są ślady performatywności i interwencji artystycznych metodą fotogramu. Te fotografie ukazują magiczne zgrupowania zwykłych przedmiotów, najczęściej różnego rodzaju materiałów opakowaniowych lub odpadów, które wizja autora przekształca w cenne skarby. Jego zdjęcia świadczą o wyjątkowym malowaniu światłem, upływie czasu i pięknie przeżywanej chwili. Ich charakter ujawnia również, że inną formą artystyczną autora jest tworzenie obrazów. Tym cyklem fotografii Rostislav Čuřík reaguje również na swój niedawny pobyt na zamku w Mikulovie, podczas sympozjum poświęconego zjawisku alchemii w 2025 roku. Wystawiony zbiór nowych fotografii uzupełniają jeszcze zdjęcia tajemniczych martwych natur z tzw. Cyklu 2026 II. Pinhole (eksperyment minimalistyczny). Zostały one wykonane kilkoma autorskimi obiektami camera obscura, które wraz z Rostislavem Čuříkiem stworzył jego brat Estrada i są również dostępne do obejrzenia na wystawie (Fotografia), wraz z obliczeniami artysty do ich realizacji.

Otwarte od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–18:00, w środy wydłużone godziny otwarcia do 20:00.

Zdjęcie: Jan Prokopius