Zniekształcony Obraz. Rozdziały z początków wideoartu

Architektura wystawy: Kateřina Radakulan

Wystawa przybliża początki sztuki wideoartu w byłej Czechosłowacji, a także w Polsce i na Węgrzech. Czasowo obejmuje okres od końca lat 60. do połowy lat 90. ubiegłego wieku. Wybór kluczowych wydarzeń i dzieł sztuki nie może być oddzielony od ogólnego kontekstu społecznego i politycznego, który w dużej mierze determinował dostęp do technologii, sposób pracy z obrazem wideo i możliwości jego udostępniania. Na przykładach dzieł z różnych krajów inspiruje do poszukiwania różnic, ale także paraleli i punktów stycznych.

Częścią wystawy są filmy eksperymentalne, zapisy performance i akcji oraz wczesne animacje, które uzupełniają ogólny obraz rozwoju tej sztuki. Ważną część wystawy stanowią niezależne magazyny wideo, wiadomości o polityce i kulturze rozpowszechniane na kasetach wideo (m.in. Originální Videojournal, Videomagazín Vokna, Videomagazín Karla Kyncla czy Infermental). Oprócz jednokanałowego wideo pojawią się tu różne formy instalacji wideo i rzeźb wideo, z których wiele zachowało się jedynie w dokumentacji.

Tytuł nawiązuje do sytuacji, w której obrazy były świadomie i nieświadomie deformowane i manipulowane, eksperymentowano z formą obrazu analogowego i cyfrowego, z transmisją telewizyjną i telewizorem jako obiektem, kwestionowano samą zdolność obrazu do prawdziwego informowania o rzeczywistości. Jednocześnie sugeruje, że z dzisiejszej perspektywy trudno jest przedstawić obraz rozwoju wideoartu w jego całości. Trudny jest już dostęp do źródeł, materiały są rozproszone po prywatnych i publicznych kolekcjach, archiwach artystek i artystów, w różnych fazach digitalizacji lub wciąż na strychach i w piwnicach na historycznych i powoli degradujących się nośnikach. Niewiele instytucji w naszym kraju czy innych krajach Europy Środkowej zajmuje się zbieraniem i przechowywaniem sztuki wideo, a prawie żadna nie koncentruje się na instalacjach wideo. Przy wystawianiu dzieł historycznych pojawiają się pytania, jaka jest właściwa forma ich prezentacji, na ile możliwe jest ich rekonstruowanie czy reprodukowanie.

Wystawa kładzie nacisk na kontekst lokalny. Brno odegrało ważną rolę w początkach sztuki wideo, na przykład częścią wernisaży w undergroundowej Galerii drogerie - Zlevněné zboží (1986-1989) było wyświetlanie wideoportretów wystawiających. Od lat osiemdziesiątych w ramach VUT w Brnie funkcjonowało Audiowizualne centrum Na Květné, już w 1992 roku na FaVU VUT pod kierunkiem Radka Pilařa powstało Atelier wideo i animacji multimedialnej, a także Media-archiv i Multimedialne laboratorium, w których rozwój krótko zaangażował się również Woody Vašulka. Od lat dziewięćdziesiątych w Brnie odbywały się innowacyjne przeglądy Hi-Tech/Sztuka.

Z czeskiego środowiska na wystawie zaprezentują się twórcy i twórczynie zrzeszeni w Oborze wideo, grupy założonej przez Radka Pilařa (Lucie Svobodová, Petr Skala czy Ivan Tatíček), niezależni autorzy wywodzący się ze środowiska performance i sztuki akcji, pracujący z technologią filmową i wideo (m.in. Lumír Hladík, Tomáš Ruller, Vladimír Ambroz, Miloš Šejn, Vladimír Havlík, Petr Váša i Marian Palla, Martin Zet, Jiří Černický, Jennifer DeFelice czy Adéla Loučanská), pierwsza generacja studentów pracowni wideo (Janka Vidová-Žáčková, Filip Cenek, Zdeněk Mezihorák itd.), autorzy instalacji wideo (oprócz Tomáša Rullera i Vladimíra Ambroza np. Jaroslav Vančát) czy artyści, którzy działali na emigracji (Michael Bielický, Petr Vrána, Milan Kohout).

Na Słowacji jednym z pierwszych autorów zajmujących się wideoartem był Peter Rónai, którego konceptualne podejście zaznaczyło się również w pokoleniu studentów z Brna dzięki jego działalności na FaVU. Konceptualne podejście jest również właściwe dla dzieł Miroslava Nicza. Z kręgu filmu eksperymentalnego wywodzi się Vladimír Havrilla, z wielu perspektyw przedstawimy dzieło Jany Želibskiej pracującej z obrazem i cielesnością, feministyczne podejście pojawia się również w dziele Ilony Németh.

W Polsce wczesny wideoart koncentrował się wokół grupy Warsztat Formy Filmowej, założonej przez studentów szkoły filmowej w Łodzi (m.in. Józef Robakowski, Wojciech Bruszewski, Zbigniew Rybczyński), kolejne kręgi twórcze powstały na akademiach w Warszawie i Katowicach. Dzięki relatywnie bardziej dostępnej technologii oni i wielu innych autorów już od początku lat 70. zajmowali się m.in. analizą transmisji telewizyjnej i pracowali ze specyfiką obrazu wideo (m.in. Jolanta Marcolla, Izabella Gustowská, Anna Kutera czy Grzegorz Zgraja).

W środowisku węgierskim dużą rolę w wspieraniu filmu i rozwoju twórczości wideo odegrało Studio Bély Balázsa. Częścią wystawy są dzieła autorów i autorek z nim związanych, takich jak Ágnes Háy, Gábor Bódy czy Tibor Hajás, konceptualne filmy Dóry Maurer, instalacje wideo Jánosa Sugára czy dokumentacja eksperymentów telewizyjnych Károly Halásza.

WYSTAWIAJĄCY: Vladimír Ambroz, Michal Baumbruck, László Beke, Petr Bradáček, Eugen Brikcius, Michael Bielický, Gábor Bódy, Gábor Bora, Wojciech Bruszewski, David Burk, Filip Cenek, Zdeňka Čechová, Lubomír Čermák, Jiří Černický, Josef Daněk & Blahoslav Rozbořil, Jiří David, Jennifer DeFelice, Ľubomír Ďurček, Richard Fajnor, Márta Fehér, Peter Forgács, Irena Gosmanová (Pigi), Izabella Gustowska, Milan Guštar, Károly Halász, Tibor Hajás, Vladimír Havlík, Vladimír Havrilla, Ágnes Háy, Lumír Hladík, Martin Hřebačka, Jozef Jankovič, Pavel Jasanský, Milan Kincl, Miroslav Klivar, Milan Knížák, Milan Kohout, Július Koller, Vít Kraus, Anna Kutera, Paweł Kwiek, Laboratory of Presentational Techniques, Zbigniew Libera, Marek Mařan, Jolanta Marcolla, Tomáš Mašín, Dóra Maurer, Peter Meluzin, Zdeněk Mezihorák, Roman Milerský, Teresa Murak, My & Co., Rudolf Němec, Ilona Németh, Miroslav Nicz, Marcel Odenbach, Ewa Partum, Miklós Peternák, Radek Pilař, Kamila Richterová, Józef Robakowski, Peter Rónai, Tomáš Ruller, Zbigniew Rybczyński, Elen Řádová, Zorka Ságlová, David Saudek, Pavel Scheufler, Petr Skala, René Slauka, Nadja Slovak, Lubomír Sochor, Vít Soukup, František Stárek, János Sugár, Lucie Svobodová, Gyula Száva (K-video group), Bálint Szombathy, Miloš Šejn, Petr Šesták, Ivan Tatíček, Jaroslav Vančát, Markéta Vaňková, Petr Váša & Marian Palla, Steina & Woody Vašulka, Via Lucis, Jana Vidová-Žáčková, Petr Vrána, Ryszard Waśko, Dušan Zahoranský, Dobroslav Zborník, Martin Zet, Grzegorz Zgraja, Alicja Żebrowska, Jana Želibská

Wystawa korzysta z wypożyczeń od wielu osób i instytucji z kraju i z zagranicy. Specjalne podziękowania za konsultacje dotyczące wyboru dzieł i wydarzeń na osi czasu: Katarína Rusnáková (SK), Łukasz Guzek, Tomasz Załuski (PL), Miklós Peternák, Simon Petri-Lukács (C³: Center for Culture & Communication, Budapeszt), František Zachoval (GMU w Hradcu Králové), Miloš Vojtěchovský (Vašulka Kitchen Brno).

Wystawa odbywa się pod patronatem burmistrz miasta Brna Markéty Vaňkovej.

Otwarte od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–18:00, w środy wydłużony czas otwarcia do godziny 20:00.

Playlisty wystawowe częściowo zmieniają się w czasie i w trakcie wystawy w jednej części można zobaczyć trzy różne serie programowe.

foto: Jan Prokopius