Idole perwersji Zofii de Ines

Czemu służy kostium – w teatrze, sztuce i życiu? Wychodząc od twórczości kostiumografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury, Dział Teatralny zaprasza do rozmowy o ciele, tożsamości i ekspresji.

Dział Teatralny powstał w 1976 roku z inicjatywy scenografów, którzy zabiegali o stworzenie miejsca gromadzącego ich twórczość. Jest jedną z kilku placówek w Polsce dokumentujących historię polskiego teatru i jedynym działem teatralnym przy Muzeum Narodowym. Gromadzi obiekty, dzięki którym można odtworzyć ulotne dzieło teatralne – projekty dekoracji, kostiumów, makiety, programy teatralne, plakaty, afisze, zdjęcia, a także kostiumy i lalki. Dotychczas dział zrealizował ponad 60 wystaw poświęconych m.in. wybitnym postaciom polskiego teatru jak Konrad Swinarski, Marian Kołodziej czy Andrzej Wajda, a także zasłużonym artystom związanym z teatrem na Pomorzu – Alemu Bunschowi, Jadwidze Pożakowskiej czy Tadeuszowi Linkowi.

Kontynuując te tradycje, z okazji 50-lecia kuratorzy z Działu Teatralnego – Wiktoria Formella i Kacper Nadolski we współpracy ze scenografem Przemysławem Klonowskim – przygotowali inspirowaną twórczością scenografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury wystawę poświęconą crossdressingowi w teatrze i sztuce. To konfrontacja kostiumów Zofii de Ines z dziełami współczesnych artystów reprezentujących różne podejścia do cielesności, dragu i autokreacji. Przyglądając się sztuce kampowej, queerowej, traktującej o ciele i jego ideałach, wystawa zachęca do refleksji nad społeczną i artystyczną rolą kostiumu.

Kariera Zofii de Ines jako kostiumografki zaczęła się rok przed powstaniem Działu Teatralnego, a jej debiutancką realizacją były kostiumy do „Białego małżeństwa” Tadeusza Różewicza w reżyserii Kazimierza Brauna w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu. Już wtedy widać było charakterystyczne dla Zofii de Ines wyrafinowanie i bogactwo formy. Inspirując się modą i historią ubioru, tworzyła własne interpretacje postaci, korzystając zarówno ze stylizacji, jak i dekonstrukcji krojów. W 1991 roku z założonym w Gdańsku przez choreografa i tancerza Wojciecha Misiurę Teatrem Ekspresji stworzyła spektakl „Idole perwersji” – widowisko sceniczne usytuowane pomiędzy spektaklem teatralnym a performatywnym pokazem mody.

– Do swojego teatru Misiuro wybierał mężczyzn o atletycznej, wysportowanej sylwetce odpowiadającej antycznemu kanonowi piękna utrwalonemu w klasycznej greckiej rzeźbie. Ich muskulatura ożywała na scenie, a niemal nagie, perfekcyjne ciała budowały charakterystyczny dla Teatru Ekspresji kult fizyczności – opowiada kurator Kacper Nadolski. – Do „Idoli perwersji” dawne kostiumy de Ines wyciągnięto z magazynów i pozbawiono pierwotnego kontekstu. Wkładając je na siebie, aktorzy Teatru Ekspresji nie odgrywali dawnych ról, przeciwnie – nadawali kostiumom nowe znaczenia. W wielu scenach mężczyźni występowali w strojach kobiecych, a kobiety w męskich. Crossdressing nie miał na celu prowokacji, lecz podjęcie dyskusji o stereotypach dotyczących płci. Spektakl w typowy dla Teatru Ekspresji sposób eksploatował cielesność aktorów i aktorek, poddając je groteskowej erotyzacji. Ciała tancerzy dzięki kostiumom stawały się na scenie obiektami pożądania, a ich indywidualne kreacje nastawione były na płciową transgresję. Współpraca Misiury i de Ines otworzyła ciekawy rozdział w historii teatru, wyznaczając nową ścieżkę eksponowania ciała, a kostiumowi funkcję tworzenia nowych znaczeń.