Muzeum Wartości – Obrazowy raport o Słowacji

Wernisaż: 16 czerwca 2026, 18.00 Kuratorka: Alexandra Kusá Czas trwania wystawy: 17 czerwca 2026 – 31 stycznia 2027 Alžbetina 22, Koszyce

Projekt, który powstał na bazie udanej prezentacji w Bańskiej Bystrzycy, dotarł do Koszyc w rozszerzonej formie i stawia pytanie, które w ostatnich latach staje się coraz pilniejsze: Co to jest „słowackie” w naszej sztuce? Pytanie, które coraz bardziej się polityzuje i stanowi podstawę tematu na styku sztuki, socjologii, ale także aktualnego populizmu. Odpowiedź chcemy zaproponować poprzez sztukę trzeźwym, krytycznym, ale przede wszystkim wartościowym językiem. Autorka wystawy świadomie wybrała temat, który w ostatnich miesiącach jest nieustannie opróżniany i nadużywany do prymitywnej propagandy i wyznaczania granic – mimo że jest to temat, który ma potencjał łączyć nas wszystkich i na tym budujemy. Jaka więc będzie ta mityczna esencja „słowackości” i jak przejawia się w motywach wizualnych naszej sztuki, jakie ma zaplecze w zbiorach i w wizualnym rezerwuarze naszej sztuki? Co jest kliszą, a co staje się wartością? Po przystanku w Bańskiej Bystrzycy przenosimy się do Koszyc, które wzbogacają wystawę o nowe tematy, na przykład obraz życia miejskiego czy krajobrazu industrialnego. Słowacja to nie tylko łąki i góry, stroje ludowe i cicha modlitwa, ale także różnorodna miejska społeczność, posiedzenie w koszyckiej kawiarni i rozmyślanie nad szerszym sensem istnienia. Kolekcja Wschodniosłowackiej Galerii należy do najbardziej kosmopolitycznych tematycznie i koncentruje się na coraz bardziej cenionych autorach wschodniosłowackiego modernizmu. Do tego później dołączyła rzeczywistość fabryki wielkości małego miasta – zupełnie nowego i nowoczesnego fenomenu, który przekształcał życie ludzi i charakter krajobrazu – nie niszczeniem, ale dodaniem nowej warstwy wartości.

„W czasie, gdy pojęcie narodu jest opróżniane, a tożsamość nadużywana jako narzędzie podziału, gdy TO „słowackie" staje się kryterium wykluczenia, a nie wspólnego fundamentu, Muzeum Wartości pokazuje, że TO „słowackie" jest wielowymiarowe, sprzeczne, zabawne i bolesne — i na pewno nie jest własnością jednej grupy ludzi. Koszyckie wydanie wystawy umieszczamy w budynku przy Alžbetinej 22, gdzie od 2022 roku aktywnie sprawdzamy tematy kształtujące profil Wschodniosłowackiej Galerii: inkluzję, ekologię, pamięć, wojnę, życie człowieka. Bardzo się cieszę, że we współpracy z zespołem Kultúrnych konceptov — kuratorami i profesjonalistami galerii, którzy stali za wieloma fundamentalnymi projektami wystawienniczymi w "starej" galerii narodowej — możemy otworzyć tymczasowe muzeum, wierzę, że z trwałym dziedzictwem" mówi Dorota Kenderová, dyrektor Wschodniosłowackiej Galerii.

Kuratorka wybrała formę tematycznej wystawy zaaranżowanej jako kompozycja przestrzenna o charakterze przeżyciowym, a sale przy ulicy Alžbetinej przez pół roku będą artystyczną makietą Słowacji – wystawą i przeżyciem. Wystawie będzie towarzyszyć Biuro Muzeum Wartości, nowy gatunek wystawienniczo-edukacyjny – wystawa, warsztat i pracownia mające na celu pogłębienie przeżycia i rozwinięcie związanych z nim tematów dla tych, którym samo oglądanie nie wystarcza. Muzeum Wartości to wystawa, która pokaże słowacką historię bez patosu, zarówno historycznie, jak i prowokacyjnie. Historii nie serwuje jako gotowego i danego eksponatu muzealnego, ale żywy dialog, w którym pyta, jakie wartości mieliśmy i jakie udajemy, że mamy. Zamiast klasycznej narracji o „wielkiej” historii, skupia się na przenikaniu się gatunków i podejść, komentowanych kliszach, ale także eksponatach wzmacniających zdrową dumę i patriotyzm.

Częścią ekspozycji jest premiera interaktywnej i przeżyciowej historii profesora Chomika. Ta popularna postać, która zjadła „całą mądrość świata”, tym razem opowie historię narodu słowackiego. Ten mądry, ale nieco marudny gryzoń czasami pozwala sobie na zadanie niewygodnego pytania, innym razem oferuje grę lub żart, i zawsze przypomina, że historię można traktować z dystansem. Wysunięte stanowisko pracy galerii – Alžbetina w centrum Koszyc – zamieni się w miejsce, gdzie ludzie przychodzą myśleć, śmiać się i zostawiać własne dziedzictwo.

Bezpośrednio dla projektu powstała wielkoformatowa kompozycja Slovenská epopej – Ivany Šátekovej. Autorka komentuje zbiorowe wyobrażenia o naszej kulturze, które mimo starań zawsze kończą się na krpcach, haluszkach,...