Muzeum Wartości – Obrazowy Raport o Słowacji

Wernisaż: 16. 6. 2026, 18.00 Kuratorka: Alexandra Kusá Czas trwania wystawy: 17. 6. 2026 – 31. 1. 2027 Alžbetina 22, Košice

Projekt, który powstał na podstawie udanej prezentacji w Bańskiej Bystrzycy, przybył do Koszyc w rozszerzonej formie i zadaje pytanie, które w ostatnich latach staje się coraz bardziej palące: Co jest „słowackie” w naszej sztuce? Pytanie, które jest coraz bardziej upolityczniane i stanowi podstawę tematu na styku sztuki, socjologii, ale także aktualnego populizmu. Chcemy zaoferować odpowiedź poprzez sztukę, używając języka trzeźwego, krytycznego, ale przede wszystkim wartościowego. Autorka wystawy świadomie wybrała temat, który w ostatnich miesiącach był nieustannie opróżniany i nadużywany do trywialnej propagandy i wyznaczania granic – mimo że jest to temat, który ma potencjał łączyć nas wszystkich i na tym budujemy. Jaka więc będzie ta mityczna esencja „słowackości” i jak przejawia się w motywach obrazowych naszej sztuki, jakie ma zaplecze w zbiorach i w obrazowym rezerwuarze naszej sztuki? Co jest kliszą, a co staje się wartością. Po przystanku w Bańskiej Bystrzycy przenosimy się do Koszyc, które wzbogacają wystawę o nowe tematy, na przykład obraz życia miejskiego czy krajobrazu industrialnego. Słowacja to nie tylko łąki i góry, stroje ludowe i cicha modlitwa, ale także barwne społeczeństwo miejskie, posiedzenie w koszyckiej kawiarni i rozmyślanie nad szerszym sensem istnienia. Kolekcja Wschodniosłowackiej Galerii należy do tematycznie najbardziej kosmopolitycznych i koncentruje się na autorach coraz bardziej cenionego wschodniosłowackiego modernizmu. Do tego później doszła rzeczywistość fabryki wielkości małego miasta – zupełnie nowego i nowoczesnego fenomenu, który przekształcał życie ludzi i charakter krajobrazu – nie niszczeniem, ale dodawaniem nowej warstwy wartości.

„W czasie, gdy pojęcie narodu jest opróżniane, a tożsamość nadużywana jako narzędzie podziału, gdy TO „słowackie” staje się kryterium wykluczenia, a nie wspólnej podstawy, Muzeum Wartości pokazuje, że TO „słowackie” jest wielowarstwowe, sprzeczne, zabawne i bolesne — i z pewnością nie jest własnością jednej grupy ludzi. Koszycką edycję wystawy sytuujemy w budynku przy Alžbetina 22, gdzie od 2022 roku aktywnie weryfikujemy tematy kształtujące profil Wschodniosłowackiej Galerii: inkluzję, ekologię, pamięć, wojnę, życie człowieka. Bardzo się cieszę, że we współpracy z zespołem Kultúrnych konceptov — kuratorami i profesjonalistami galerii, którzy stali za wieloma fundamentalnymi projektami wystawienniczymi w „starej” galerii narodowej — możemy otworzyć tymczasowe muzeum, wierzę, że z trwałym dziedzictwem” mówi Dorota Kenderová, dyrektorka Wschodniosłowackiej Galerii.

Kuratorka wybrała formę wystawy tematycznej zaaranżowanej jako kompozycja przestrzenna o charakterze przeżyciowym, a sale na ulicy Alžbetina będą przez pół roku artystyczną makietą Słowacji – wystawą i doświadczeniem. Wystawę uzupełni Biuro Muzeum Wartości, nowy gatunek wystawienniczo-edukacyjny – wystawa, warsztat i pracownia mająca na celu pogłębienie doświadczenia i rozwinięcie powiązanych tematów dla tych, którym samo patrzenie nie wystarcza. Muzeum Wartości to wystawa, która pokaże słowacką historię bez patosu, historycznie i prowokacyjnie. Historii nie serwuje jako gotowego i danego eksponatu muzealnego, lecz jako żywy dialog, w którym pyta, jakie wartości mieliśmy i jakie udajemy, że mamy. Zamiast klasycznej opowieści o „wielkich” dziejach, skupia się na przenikaniu gatunków i podejść, komentowanych kliszach, ale także eksponatach wzmacniających zdrową dumę i patriotyzm.

Integralną częścią ekspozycji jest premiera interaktywnej i doświadczalnej opowieści profesora Chomika. Ta popularna postać, która „zjadła całą mądrość świata”, tym razem opowie historię narodu słowackiego. Ten mądry, ale nieco marudny gryzoń czasem ośmieli się zadać niewygodne pytanie, innym razem zaproponuje grę lub dowcip, i zawsze przypomni, że historię można traktować z dystansem. Oddział galerii – Alžbetina w centrum Koszyc – zamieni się w miejsce, gdzie przychodzi się myśleć, śmiać się i zostawiać własne dziedzictwo.

Bezpośrednio do projektu powstała wielkoformatowa kompozycja „Słowacka epopeja” Ivany Šátekovej. Autorka glosuje zbiorowe wyobrażenia o naszej kulturze, które mimo starań zawsze kończą się na krpce, halušky, folklorze i gołębim narodzie. Jest więc kronikarką, tablicową artystką i terapeutką swojego otoczenia, a może i swoją własną. Tryptyk opiera się na tematach, w których mierzy się z codziennymi kliszami kobiecej rzeczywistości, stereotypami i „świętą trójcą” złych słowackich cech ̶ alkoholizmem, przemocą domową i dewocją. Zazwyczaj pracuje z „tradycyjnymi” „kobiecymi” technikami i formatami, budując w ten sposób kontrast z surową treścią. Autorka wykorzystuje platformę sztuki do komunikowania i serwowania nieprzyjemnej prawdy, w skrócie nazywając to, co tak trudno żyć, ale robi to w taki sposób, aby zmusić nas do uśmiechu. Jej ironia i sarkazm mają również pozytywną stronę; zmuszają nas do ich uświadomienia sobie i zaakceptowania, dając nam wszystkim nadzieję, że wspólnie je przezwyciężymy.

Muzeum Wartości współpracuje z dziełami takich autorów jak Anton Jasusch, Július Bukovinský, Vladimír Vestenický, Ján Hála, Maria Bartuszová, Juraj Bartusz, Ľudovít Čordák, Ján Hála, Maximilián Kurth, Ján Mathé, Ján Vasilko, František Klimkovič, a w Koszycach także z dziełami klasyków, takich jak Martin Benka, Miloš A. Bazovský i Ľudovít Fulla, choć ze względu na specyfikę kolekcji, jedynie w homeopatycznych ilościach. Interaktywną projekcję stworzył duet autorski Fuczik – Kakalík, którzy od lat zajmują się popularyzacją sztuki i stoją za popularną „Historią sztuki profesora Chomika” w galerii narodowej. Starają się przełamać typowe postrzeganie tematów kulturalnych jako elitarnych, patetycznych czy mało zrozumiałych, oraz zlikwidować bariery, które budzą w nas nieśmiałość i zmniejszają chęć odkrywania i poznawania rzeczy. O historii Słowacji myślimy, że znamy ją „jak własne buty”, ale w czasach płynnych faktów, taki szybki kurs może być czymś, co nam się przyda i prawidłowo nas ugruntuje.

Autorem wizualnej oprawy graficznej wystawy jest Branislav Matis. Zaciekła walaszka w ikonicznej „thonetce” to nie tylko ironiczny komentarz do wyobrażeń o słowackiej tożsamości, ale także obietnica i nadzieja, których teraz wszyscy potrzebujemy. W koszyckiej wersji wystawy zyskuje ona dodatkowo kolejną, miejską i nowoczesną warstwę.

Projekt wystawienniczy na ulicy Alžbetina potrwa do 31 stycznia 2027 roku. Następnie trafi do Galerii Jána Koniarka w Trnavie i być może jako pochodna do Muzeum w Dubnicy nad Váhom.

Kuratorka wystawy: Alexandra Kusá Projekt graficzny: Branislav Matis Produkcja wystawy: Kultúrne Koncepty, Mária Bohumelová Administracja i koordynacja wystawy: Valér Bakajsa, Michal Štofa Rozwiązania technologiczne: Samuel Antol Interaktywna instalacja Krótka historia Słowacji według profesora Chomika & AI: Fuczik - Kakalík Współpraca merytoryczna: Dorota Kenderová Głos profesora Chomika: Robert Roth Mapa nie jest krajem — realizacja: MAKO kovovýroba, s.r.o., Marián Kozic Instalacja wystawy: Richard Tomory, Peter Vrábeľ, Adriana Štetiarová Konserwacja i pielęgnacja dzieł: Iveta Gombošová, Adriana Štetiarová Realizacja wielkoformatowej fotografii i tekstów: Boris Vaitovič — COPYVAIT Marketing i PR Kultúrne Koncepty: Bohdana Hromádková Wschodniosłowacka Galeria: Soňa Stano Jambrichová Programy towarzyszące: Viera Ballasch Dandárová, Petra Tušan Filipiaková Aplikacja do wystawy: Michal Ballasch, Kristína Bertičová, Gavin Cowper Dziękujemy wypożyczającym Matejowi Fabianowi, Ivanie Šátekovéj, Tatranskéj galerii, Zuzanie Pustaiovej, Marvinowi Bohumelowi oraz prywatnym właścicielom, właścicielkom i kolekcjonerom. Szczególne podziękowania dla Firmy DiB Ho i Mistrza R S za pomoc i wsparcie.

Za wsparcie finansowe dziękujemy partnerom: Nadácia Tatra Banky, Zenith Media, Ernst&Young.

Oprowadzanie kuratorskie po wystawie

Zapraszamy na oprowadzanie kuratorskie po wystawie Muzeum Wartości – Obrazowy Raport o Słowacji, które odbędzie się 17 czerwca 2026 roku o godzinie 17.00 we Wschodniosłowackiej Galerii przy ulicy Alžbetina 22 w Koszycach. Zwiedzający będą mieli okazję bliżej poznać koncepcję wystawy, jej tematyczne obszary oraz wybrane dzieła poprzez fachowy wykład.

17. 6. 2026, 17.00 – 18.00, Alžbetina 22, Koszyce, Wstęp: 5 €

Informacje o programach towarzyszących i wydarzeniach związanych z wystawą będziemy na bieżąco zamieszczać na: @muzeum_hodnot @kulturne_koncepty / Tel.: +421 915 786 714, Bohdana Hromádková

Informacja prasowa:

TS_Muzeum wartościPobierz

Zaproszenie:

Muzeum wartości_zaproszeniePobierz