Małgorzata Mirga-Tas, Sráč Sam | Przyjaciółka

Wystawa przedstawia dialog dwóch wyrazistych kobiecych głosów artystycznych — polskiej artystki wizualnej o romskich korzeniach Małgorzaty Mirgi-Tas oraz czeskiej artystki Sráč Sam. Obie wykorzystują tkaninę jako medium pamięci, tożsamości i kobiecego doświadczenia. Podczas gdy Małgorzata Mirga-Tas koncentruje się w swojej twórczości na społeczności romskiej oraz jej wizualnej i narracyjnej reprezentacji, Sráč Sam w kontekście tej wystawy pracuje z instalacją architektoniczną, w której tkanina pojawia się jedynie w minimalnym zakresie — jako codzienny nośnik znaczeń w postaci uszytej odzieży. Jednocześnie wielkoskalowa konstrukcja ukazuje wzajemne powiązania poszczególnych elementów całej kompozycji, a także wskazuje, że stworzenie przestrzeni umożliwiającej zatrzymanie się i odpoczynek jest warunkiem powstawania treści i relacji.

Projekt łączy uznaną romską artystkę, której praktyka wyrasta z pamięci zbiorowej, pracy manualnej i narracji wspólnotowych, z czeską artystką, która w ramach wystawy pracuje z medium tkaniny w sposób konceptualny, traktując je jako środek zakrywania i ujawniania. Istotnym źródłem inspiracji dla ramy kuratorskiej jest myśl Silvii Federici, zwłaszcza jej książka Re-enchanting the World, a także wspomnienia Eleny Lackovej Urodziłam się pod szczęśliwą gwiazdą.

Umieszczenie twórczości Małgorzaty Mirgi-Tas w kontekście Liberca stanowi kluczowy element koncepcji kuratorskiej. Pogranicze czesko-polsko-niemieckie jest historycznie silnie związane z przemysłem tekstylnym, którego dziedzictwo w istotny sposób ukształtowało lokalny krajobraz, struktury społeczne oraz pamięć kulturową. W czasie, gdy ta tradycja stopniowo zanika — fabryki są zamykane, a zaplecze technologiczne znika — wystawa otwiera przestrzeń dla nowego odczytania tkaniny jako medium pamięci, pracy kobiet, troski, tożsamości i oporu, a także doświadczenia mniejszościowego, do którego obie artystki odnoszą się na różne sposoby.

Małgorzata Mirga-Tas

Małgorzata Mirga-Tas (PL) to romska artystka wizualna i jedna z najważniejszych postaci współczesnej europejskiej sceny artystycznej. W swojej twórczości czerpie z pamięci zbiorowej, codzienności oraz tożsamości kulturowej społeczności romskiej. Poprzez monumentalne kolaże tekstylne, tworzone z odnalezionych tkanin i ubrań, buduje złożone narracje wizualne, odzwierciedlające historię, marginalizację oraz siłę romskiego doświadczenia z kobiecej perspektywy.

W 2022 roku reprezentowała Polskę na Biennale w Wenecji, jednym z najbardziej prestiżowych światowych przeglądów sztuki współczesnej. Organizowane regularnie od 1895 roku, bywa określane mianem „olimpiady świata sztuki”. Jej projekt Re-enchanting the World był pierwszą w historii prezentacją romskiej artystki w ramach narodowej reprezentacji Polski. Mirga-Tas uczestniczyła w ważnych międzynarodowych przeglądach, takich jak documenta fifteen czy przygotowywana obecnie Manifesta 16 w niemieckim Zagłębiu Ruhry, a jej prace są regularnie prezentowane na znaczących wystawach w całej Europie. Dziś postrzegana jest jako jeden z kluczowych głosów sztuki współczesnej, w istotny sposób przyczyniający się do redefinicji miejsca kultury romskiej w globalnym kontekście artystycznym. Artystka jest laureatką prestiżowej nagrody Paszport Polityki (2020) oraz zdobywczynią międzynarodowej nagrody Tajsa Roma Cultural Heritage Prize (2023), przyznawanej przez ERIAC.

Sráč Sam

Sráč Sam jest artystką i kuratorką, która w swojej twórczości w sposób bezpośredni artykułuje wzorce kulturowe i społeczne. Dobór mediów odpowiada potrzebom przekazu — jest celowy i funkcjonalny. Rysunek, tekst, architektura czy performatywne wykłady pełnią w jej pracy tę samą rolę co nieokreślone organiczne ciało zawierające sieć relacji, materializowana egzystencja w postaci galerii sam83 czy praktyki ekonomiczne umożliwiające przetrwanie w turbokapitalizmie bez grantów.

Swoje prace prezentowała m.in. w Galerii Miasta Pragi, w SAVVY Contemporary w Berlinie oraz na biennale Ve Věci umění. Jej twórczość stopniowo zyskuje uznanie także w szerszym, międzynarodowym kontekście. Jest reprezentowana w zbiorach wielu instytucji, w tym w Galerii Narodowej. Od lat wspiera również artystów i artystki poprzez działalność galerii sam83 oraz kwartalnika kulturalnego PIŻMO.

Partnerzy wystawy: Instytut Polski w Pradze, Ministerstwo Kultury Republiki Czeskiej, Państwowy Fundusz Kultury Republiki Czeskiej, Premedis, Szkoła średnia Kateřinky, Teplárna Liberec, a.s., WARMNIS spol. s.r.o.

Wernisaż wystawy odbędzie się w piątek, 16 października, o godz. 18:00.