Tino Stefanoni: Między wizją a pamięcią

Ta „interwencja” celebruje twórczość Tino Stefanoniego (Lecco, 1937–2017). Pomyślana jako dialog między jego obrazami a stałą kolekcją, poprzedza szereg retrospektyw, które w 2027 roku zostaną zorganizowane w całych Włoszech z okazji dziewięćdziesiątej rocznicy jego urodzin i dziesiątej rocznicy śmierci.

W ciągu pięćdziesięcioletniej kariery Stefanoni czerpał inspirację od artystów takich jak Carlo Carrà, Giorgio Morandi, Giorgio de Chirico i Ottone Rosai, a także od mistrzów renesansu, m.in. Fra Angelica i Piera della Francesca. Dążył do spokojnych, metodycznych cech, które dostrzegał w ich twórczości, unikając spontaniczności i instynktownego, gestycznego malowania pędzlem.

Stopniowo budował wizualny słownik z przedmiotów codziennego użytku, takich jak miski, termofory i chochle. Przedmioty te były jednak jedynie pretekstem, podobnie jak butelki Morandiego służyły eksplorowaniu relacji między rzeczywistością a abstrakcją. Syn Stefanoniego, Pietro, zauważył, że ojciec „miłość do przedmiotów – którą przyznawał się do fetyszyzowania – wiązał z przekonaniem, że reprezentują one przejawy ludzkiego geniuszu. «Rzeczy» nabierały w ten sposób znaczenia wykraczającego poza ich praktyczne użycie: ich wartość sama w sobie stawała się uzasadnieniem ich przemiany w sztukę”. Podobnie jak u de Chirica, przedmioty Stefanoniego – wyrwane z kontekstu i wyizolowane – wydają się zawieszone w tajemniczym, metafizycznym wymiarze. Jego twórczość z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, która bez wątpienia odzwierciedlała także wyniesienie przyziemności przez pop art, najlepiej określić jako „figurację konceptualną”.

Od lat osiemdziesiątych ulubionym tematem stał się pejzaż; artysta malował sceny pozbawione ludzkiej obecności, w których coś właśnie się wydarzyło lub ma się wydarzyć, a czas zostaje zatrzymany. Po żywych barwach tych prac jego ostatni etap ujawnił zainteresowanie linią: tak zwane Sinopie Stefanoniego (nazwane od wstępnych rysunków podmalówkowych fresków) destylują i oczyszczają formę.

W Estorick Collection jego obrazy nawiązują do ikonografii mistrzów XX wieku, których darzył czcią, ale również wywołują inne, bardziej nieoczekiwane rozmowy. Na przykład jeden z jego charakterystycznych znaków drogowych, ostrzegający przed śliską nawierzchnią, przywodzi na myśl wypadek samochodowy, który zainspirował futurystyczny manifest F. T. Marinettiego. Inne powiązania czekają, by widz je odkrył. Sztuka, zdaniem Stefanoniego, tworzy tajemnice zamiast dawać rozwiązania, a więc pozostawia miejsce na refleksję: „Społeczeństwo coraz częściej odbiera nam czas na namysł i medytację. Artysta, jeśli już nic innego, ponosi odpowiedzialność za podjęcie tego problemu”. To przesłanie nigdy nie było bardziej aktualne niż dziś.

Kuratorka: Ilaria Bignotti

Z wsparciem Archivio Tino Stefanoni i M77 Gallery, Mediolan.

Tino Stefanoni, 28 Senza titolo 28 (detal), 1984. Courtesy Archivio Tino Stefanoni.