Spektakl: Plakat rozrywkowy 1890–1938

Częścią wystawy jest po raz pierwszy w ZČG także rozszerzona rzeczywistość. Interaktywna aplikacja umożliwi głębsze poznanie wystawionych dzieł i zaoferuje zwiedzającym zupełnie nowy rodzaj doświadczenia z wizyty w galerii. Aplikacja jest dostępna do bezpłatnego pobrania na systemy Android i iOS. Wszystko można łatwo obsłużyć bezpośrednio w sali wystawowej.

Masowy rozwój zorganizowanej, zinstytucjonalizowanej i sprofesjonalizowanej rozrywki postępował od ostatniej ćwierci XIX wieku, idąc w parze z rozwojem nowoczesnego społeczeństwa i zmianą sposobu oraz rytmu życia. Zasadniczej przemianie uległy przede wszystkim wielkie miasta, które swoim mieszkańcom, w większym stopniu cieszącym się nowym zjawiskiem tamtych czasów – czasem wolnym, mogły zaoferować skoncentrowaną ofertę lokali rozrywkowych, wydarzeń kulturalnych i sportowych, a także mniej lub bardziej dziwacznych show, „spektakli” czy widowisk. Określenie „spektakl” nie było wówczas tylko synonimem widowiska; używano go również do określenia hałasu, szumu, krótko mówiąc, wszystkiego, co swoją krzykliwą formą zewnętrzną przyciągało publiczność.

Pierwotna efektowność i atrakcyjność przemysłu rozrywkowego wpłynęła nie tylko na inne aspekty życia społecznego, ale także na działania oddalone od miasta, takie jak postrzeganie przyrody i krajobrazu w formie turystyki i podróżowania w poszukiwaniu spektakularnych wrażeń. Rosnące znaczenie wizualności w nowoczesnym świecie, towarzyszące rozwojowi fotografii, filmu, a przede wszystkim reklamy, nasycało spragnione zmysły plejadą obrazów. W przestrzeni publicznej symptomatycznym przejawem tych zasadniczych przesunięć w percepcji sensorycznej i doświadczaniu świata stało się odrębne medium – plakat obrazkowy. Jego złota era, szczytująca tuż przed przełomem XIX i XX wieku, skodyfikowała podstawowe zasady tego gatunku, służącego komunikacji wizualnej. I to właśnie plakaty, zachęcające na przedstawienia teatralne, kabarety, karnawały taneczne, pokazy iluzjonistyczne czy inne, na wydarzenia sportowe oraz na cele podróżnych itinerariów, dostarczały plakacistom – artystom zajmującym się projektowaniem plakatów – nieskończonego spektrum równie zabawnych i spektakularnych tematów. Plakat rozrywkowy stał się więc sam w sobie widowiskiem, spektaklem spektaklu.

Postępująca dominacja znaczenia efektownej formy zewnętrznej stała się siłą napędową społeczeństwa konsumpcyjnego i umocniła relację ze światem, opartą na wyobcowaniu od rzeczywistości, którą w rezultacie reprezentują już tylko wyprane formy i obrazy, kształtujące fikcyjną rzeczywistość współczesnego świata. Na dalekosiężne konsekwencje faworyzowania widowiska nad rzeczywistością, delegujące jednostki do życiowej roli widzów, już ponad pół wieku temu krytycznie zwrócił uwagę francuski filozof i socjolog Guy Debord w dziele La société du spectacle (Społeczeństwo spektaklu, 1967).

Wystawa plakatów rozrywkowych z okresu przed II wojną światową przedstawia wybór dzieł najważniejszych krajowych i zagranicznych autorów, wśród których nie brakuje Julesa Chéreta, Alfonsa Muchy, Ludka Marolda, Karela Šimůnka, Arnošta Hofbauera, Františka Kyseli, Viléma Rottera, Emila Weissa czy Leo Heilbruna, ale także anonimowych druków, ilustrujących ówczesną produkcję. Przybliża specyficzny typ medium reklamowego w tematycznym przekroju poszczególnych gatunków rozrywki oraz w stylistycznych i funkcjonalnych przemianach projektowania graficznego, a wreszcie zapewnia atrakcyjny wgląd w historię konsumpcyjnego spędzania wolnego czasu oraz w realia zinstytucjonalizowanej rozrywki. Wystawa jednak jednocześnie zachęca do refleksji nad dziedzictwem rozważań Deborda o spektaklu, który rozumiał go w sensie systemu społecznego, określającego rolę jednostek i ich stosunek do świata. W dzisiejszych czasach mediów wirtualnych i rzeczywistości wirtualnej jego tezy są niezwykle aktualne.

Wystawiane są dzieła z najważniejszych publicznych i prywatnych zbiorów plakatów, reprezentowane przede wszystkim przez fundusz Uměleckoprůmyslového musea v Praze, a także fundusze Západočeského muzea v Plzni, Severočeského muzea v Liberci oraz prywatnych kolekcji H - posters collection i kolekcji plakatów Daniela Trávníčka.

Wystawa została przygotowana we współpracy z Uměleckoprůmyslovým museem v Praze.