1796–1918: Sztuka długiego stulecia

Bilet na tę wystawę jest jednocześnie ważny na wszystkie stałe ekspozycje w Veletržní palác.

Ekspozycja „1796–1918: Sztuka długiego stulecia” świadomie i naturalnie łączy sztukę krajową z zagraniczną. W przeciwieństwie do poprzednich ekspozycji kolekcji w National Gallery Prague, do tego zbioru nie włączono żadnych wypożyczeń z innych instytucji muzealnych i galerii, które uzupełniałyby luki w zbiorach. Celem nie było stworzenie kolejnego historyczno-artystycznego przeglądu i ponowne skodyfikowanie tego, co istotne zostało stworzone w ciągu XIX wieku na ziemiach czeskich. Takie podejście bowiem z konieczności pomija dzieła, które trafiły do kolekcji w formie zakupów czy darowizn z innych regionów europejskich i które również zasadniczo wpływały na lokalną sytuację i rozwój sceny artystycznej. Ekspozycja pokazuje zatem, co National Gallery Prague zgromadziła w ciągu swojej ponad dwustudwudziestoletniej historii w szerokim kontekście. Reprezentacja poszczególnych autorów jest zatem naturalnie nierówna, od kompaktowych i reprezentatywnych zestawów po mniej więcej przypadkowe lub okazjonalne akwizycje.

Ostateczny wybór reprezentuje ponad czterysta pięćdziesiąt dzieł 150 autorów w trzech głównych rozdziałach: Człowiek, Świat i Idee. Ekspozycja obejmuje oprócz malarstwa także rzeźbę. Wolnostojąca rzeźba towarzyszy obrazom, rzeźba publiczna stanowi osobną sekcję, która z uwagi na wybrany sposób podejścia i dostępność eksponatów parafrazuje trzy podstawowe tematy w sekcjach Architektura, Pomnik i Nagrobek.

Obok siebie na wystawie pojawiają się artyści nie tylko o odmiennych poglądach artystycznych, ale także przedstawiciele bardzo różnych pokoleń, na przykład Josef Mánes obok Pabla Picassa, Josef Navrátil obok Bohumila Kubišty czy Antonio Canova obok Franza von Stucka. Dzięki tematycznemu podziałowi ekspozycji powstało również wiele mniejszych grup dzieł, które reprezentują samodzielne jednostki treściowe, od autoportretów, portretów rodzinnych i oficjalnych, poprzez obrazy z kawiarni, ruchliwych miejskich bulwarów, wiosennych krajobrazów czy górskich jezior, aż po dzieła o tematyce religijnej lub mitologicznej.

Wyjątek od zamierzonego prezentowania wyłącznie eksponatów kolekcji NGP stanowią dwie instalacje, które w twórczy sposób wykorzystują media wizualne XIX wieku. Podczas gdy architekt wystawy Jiří Příhoda wykorzystał w trzykanałowej projekcji materiały filmowe udostępnione przez Národní filmový archiv, zespół projektowy studia graficznego Studio Najbrt przetworzył w imponujący kolaż plakaty artystyczne, wypożyczone przez Uměleckoprůmyslové museum v Praze, Archiv Národního divadla i Vojenský historický ústav Praha. Obie czysto współczesne interwencje wyszły z podstawowej idei wystawy – przybliżenia zwiedzającemu uniwersum człowieka XIX wieku. Stały się w ten sposób integralną częścią całego projektu i dowodem inspirującej siły dziedzictwa artystycznego długiego stulecia dla społeczeństwa XXI wieku.

Kolekcja wystawowa 1796–1918: Sztuka długiego stulecia z kolekcji Národní galerie Praha rozumie tak zwane „długie stulecie” inaczej niż zwykle. Różni się datowaniem – początek wystawy nie jest związany z wydarzeniami rewolucji francuskiej, ale z powstaniem Společnosti vlasteneckých přátel umění 5 lutego 1796 roku w Pradze, której działalność była absolutnie kluczowa dla rozwoju sztuk pięknych na ziemiach czeskich. W tym samym roku otwarto pierwsze przestrzenie publiczne, które zapoznawały odwiedzających z ważnymi dziełami sztuki krajowej, jak i europejskiej. Kolejnym ważnym osiągnięciem Společnosti vlasteneckých přátel umění było założenie Akademii výtvarných umění trzy lata później. Praga miała więc warunki do tego, aby w kolejnych dziesięcioleciach częściej pojawiać się na mapie artystycznej jako miejsce, które coraz żywiej reagowało na nowe impulsy z zagranicy. Region Europy Środkowej zyskał kolejne ważne centrum kultury. To właśnie dzieła z Obrazárny Společnosti vlasteneckých přátel umění stworzyły podstawę kolekcji dzisiejszej Národní galerie Praha. W 1902 roku cesarz Franciszek Józef I założył Moderní galerii, której nabytki znacząco zadecydowały o bogactwie i różnorodności kolekcji sztuki pierwszej połowy XX wieku. Absolutnie fundamentalnym krokiem był zakup kolekcji sztuki francuskiej przez państwo czechosłowackie w 1923 roku.

Omawiany okres obejmuje w rzeczywistości trzy stulecia, w tym to, które zakończyło się dopiero niedawno. Jednak obecny stosunek do historii XIX wieku bywa ambiwalentny, równie bliski, co daleki. Nie tylko ówczesne społeczeństwo, ale także jego kultura, w tym sztuki wizualne, przeszły znaczące zmiany, które często zasadniczo wpływają również na naszą współczesność. Na dzisiejsze tak palące i wyraźne dyskusje o problemach genderowych czy środowiskowych człowiek XIX wieku patrzyłby wręcz z niezrozumieniem. Mimo to są to również pytania, które przyniosło właśnie społeczeństwo długiego stulecia. W całą problematykę dziś znacząco wkraczają również próby odmiennego widzenia historii sztuki, innych możliwych „czytań” sztuki wizualnej przeszłości. Wszystko to charakteryzuje się również pewnym odejściem od tradycyjnych szkół narodowych, zarówno artystycznych, jak i historyczno-artystycznych. W tym sensie znajdujemy się w niezwykle owocnej i inspirującej debacie, która umożliwia również stosunkowo radykalną zmianę w opowiadaniu „historii sztuki”.

Ekspozycja od października 2023 roku jest częścią AUDIOGUIDE'A, który powstał z okazji wystawy dokumentalnej „100 lat kolekcji francuskiej”. Osiem dzieł z tej ekspozycji i dwanaście dzieł z ekspozycji „1918–1938: Pierwsza Republika” uzupełniono o fachowy komentarz, którego można posłuchać na swoim urządzeniu. Prosimy o rozwagę i korzystanie ze słuchawek.

Integralną częścią ekspozycji są również dwa kameralne gabinety graficzne, w których prezentowane będą bogate zbiory Kolekcji Grafiki i Rysunku z tego okresu.

Zespół autorski i kuratorski: Veronika Hulíková (NGP), Otto M. Urban, Filip Wittlich Rozwiązanie architektoniczne: Jiří Příhoda Projekt graficzny: Studio Najbrt – Zuzana Lednická, Andrea Vacovská

Veletržní palác – 4. patro

Bilet na tę ekspozycję jest jednocześnie ważny na ekspozycje: 1918–1938: Pierwsza Republika, 1956–1989: Architektura dla wszystkich, 1939–2021: Koniec czarno-białej epoki