Wystawa dotykowa

SZLAK HAPTYCZNY – AMBIT

WYJMOWANE ROZSZERZONE OPISY W DRUKU DLA OSÓB SŁABOWIDZĄCYCH

Wprowadzenie do wystawy haptycznej Galeria Narodowa w Pradze posiada liczną kolekcję odlewów dzieł średniowiecznych. Z nich wybrano ponad tuzin dzieł, które obrazowo dokumentują stylową przemianę formy rzeźbiarskiej od czasów romańskich po późny gotyk. Wybór wyraźnie pokazuje, jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście rzeźbiarzy do przedstawiania obrazów religijnych i codziennej rzeczywistości. Wystawiony zbiór obejmuje kopie dzieł rzeźby kamiennej i snycerki. Oryginały niektórych z nich przez wieki pozostały w miejscach, dla których zostały stworzone. Tak jest na przykład w przypadku portretowych popiersi z praskiej Katedry św. Wita czy pięknej Madonny Pilzneńskiej. Z innymi możemy spotkać się dziś na wystawach galerii.

Wprowadzenie do rzeźby gotyckiej Styl gotycki ma swoje korzenie we Francji i dotarł do nas pośrednio, zwłaszcza przez Nadrenię, w połowie XIII wieku. Średniowieczna rzeźba w początkowym okresie była ściśle związana z architekturą. Rzeźby umieszczano zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz. Często zdobiły portale i przedsionki, wewnątrz znajdowały się na konsolach, kolumnach i filarach, uzupełniały dekorację ołtarzy. Później rzeźby coraz częściej stosowano również poza architekturą, co wiązało się ze zmianą ich formatu i różnorodnością użytych materiałów. Oprócz dzieł rzeźby kamiennej, wykonanych zazwyczaj z opoki lub piaskowca, zachowało się wiele rzeźb w drewnie. W Czechach najczęściej używano drewna lipowego, rzadziej drzew owocowych i iglastych. Rzeźby drewniane, ale także niektóre kamienne, były zazwyczaj polichromowane.

Relief wotywny z bazyliki św. Jerzego

Czechy, przed 1228 Odlew: patynowany gips Oryginał: złoty opoka, resztki pierwotnej polichromii, część środkowa wys. 88 cm, szer. 57 cm, skrzydła wys. 66 cm, szer. 27 cm

Relief składa się z trzech części, najprawdopodobniej wtórnie połączonych w jedną całość. Powierzchnię środkowej płyty wypełnia najważniejsza postać siedzącej na tronie Matki Boskiej. Trzyma na kolanach Dzieciątko Jezus, przedstawione z profilu i z uniesioną błogosławiącą prawą ręką. W obu górnych rogach na obłokach unoszą się anioły z kadzielnicami. Kładą koronę na głowie Maryi, którą otacza, podobnie jak u aniołów, aureola. Wyryta łacińska inskrypcja na ramie określa drobne postacie klęczące pod stopniami tronu u stóp Maryi. Po lewej stronie, ze złożonymi rękami, przedstawiona jest księżna Mlada, siostra księcia Bolesława II. Była opatką pierwszego żeńskiego klasztoru benedyktyńskiego św. Jerzego na Zamku Praskim, założonego przez jej brata w 973 roku. Po przeciwnej stronie przedstawiona jest modląca się opatka Berta. Na prawym skrzydle klęczy, jak wynika z zachowanej inskrypcji na krawędzi ramy, król Przemysł Otakar I, a na przeciwległym modląca się zakonnica, prawdopodobnie opatka Agnieszka, przyrodnia siostra króla.

Madonna z Prostějova

Mistrz Madonny z Michel - warsztat Praga (?), około 1340 Odlew: patynowany gips, głowa madonny wys. 32 cm Oryginał: drewno lipowe, resztki pierwotnej polichromii, wys. 113,5 cm

Rzeźba przypisywana jest warsztatowi wybitnego snycerza działającego w Pradze lub Brnie w drugiej ćwierci XIV wieku. Zgodnie z jednym ze swoich najsłynniejszych dzieł jest prowizorycznie nazywany Mistrzem Madonny z Michel. Madonna z Michel wystawiona jest w tutejszej długoterminowej ekspozycji sztuki średniowiecznej. Wystawiona głowa Madonny Prostějowskiej jest częścią rzeźby stojącej Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Maryja jest bez korony, welon z tyłu zakrywa jej włosy i nie opada swobodnie na ramiona, lecz owija całą pierś. Charakterystyczna jest szczegółowa, delikatna snycerka na czubku rozdzielonych pasm falujących włosów. Są one skręcone w głębokie fałdy, które otaczają twarz. Zarysowany uśmiech ożywia twarz z szeroko otwartymi oczami, krótkim, delikatnie wygiętym nosem i małym podbródkiem.

Madonna franciszkańska

Praga (?), po 1350 Odlew: żywica epoksydowa, polichromia Oryginał: drewno lipowe, późniejsza polichromia, wys. 134 cm

Posąg zdobił krużganki klasztoru franciszkańskiego w Pilźnie. Postać Matki Boskiej jest wysoka, wydłużona, niezauważalnie zakrzywiona i lekko wychylona do przodu. Na jej prawej ręce siedzi nienaturalnie wysoko dziecko, którego głowa jest prawie na tej samej wysokości co głowa Maryi…