Stała ekspozycja Straży Zamkowej

W ciągu XVI wieku ochronę monarchy na Zamku Praskim zapewniała straż złożona z konnych harcowników i pieszych trabantów. W ochronie Zamku uczestniczyli również członkowie bractwa strzeleckiego z praskich miast wraz z innym stowarzyszeniem strzeleckim, znanym jako Towarzystwo między mostami na Zamku Praskim. Do ich podstawowych zadań należała służba strażnicza przy bramach Zamku oraz nadzór nad więźniami, którzy byli przetrzymywani w dolnych pomieszczeniach Mihulki, Białej Wieży i Daliborki. Po śmierci cesarza Rudolfa II w 1612 roku i przeniesieniu dworu cesarskiego z Pragi do Wiednia znaczenie Zamku Praskiego jako siedziby królów czeskich gwałtownie zmalało. Aż do powstania Straży Zamkowej Czechosłowackiej Republiki nie istniała w Pradze żadna jednostka wojskowa specjalnie przeznaczona do jego ochrony.

Po powstaniu samodzielnego państwa Czechów i Słowaków w 1918 roku nowej republice brakowało oparcia władzy, przede wszystkim armii. Rozpad Austro-Węgier w ostatnich dniach wojny zastał jednak przedstawicieli najważniejszej organizacji stowarzyszeniowej, Czeskiej Gminy Sokolskiej, przygotowanych. Sokołowie wkroczyli w historię rodzącego się państwa między innymi przejmując zaszczytną rolę straży Zamku Praskiego.

W związku z oczekiwanym powrotem prezydenta T. G. Masaryka z emigracji konieczne było jednak długoterminowe rozwiązanie sytuacji. Naczelne Dowództwo 6 grudnia 1918 roku zarządziło, aby czechosłowacki pułk piechoty nr 28 natychmiast wystawił jedną kompanię piechoty. Tego dnia powstała Straż Zamkowa. Wykonywała pełną służbę wartowniczą w siedzibie głowy państwa, a także pełniła rolę honorowej jednostki wojskowej ze specjalnym upoważnieniem do witania ważnych osobistości. W maju 1929 roku w Straży Zamkowej wprowadzono historyzujące mundury oparte na wzorach mundurów legionów czechosłowackich we Francji, Włoszech i Rosji.

Po okupacji republiki przez wojska niemieckie 15 marca 1939 roku jej zadania przejął pierwszy batalion Wojsk Rządowych Protektoratu Czech i Moraw. Bezpośrednią ciągłość prawną Straży Zamkowej utrzymywała jednak grupa strażnicza prezydenta republiki na emigracji w Wielkiej Brytanii. W latach 1945–1948 Straż Zamkowa była ponownie budowana według modelu, który stosowano w okresie Pierwszej Republiki. Pod reżimem komunistycznym Straż Zamkowa straciła swój elitarny charakter i stała się jedynie symboliczną jednostką Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Wydarzenia 17 listopada 1989 roku i późniejsze zmiany społeczno-polityczne przyniosły Straży Zamkowej zupełnie nowe zadania i status.

Od pierwszych dni urzędowania jako prezydent Václav Havel zajmował się przyszłym rozwojem armii. Zmiany organizacyjne rozpoczął bezpośrednio na Zamku, czyli w Straży Zamkowej. Już 30 stycznia 1990 roku Zgromadzenie Federalne zatwierdziło ustawę o Straży Zamkowej. W ten sposób powróciła ona do pozycji, którą zajmowała w latach 1918–1938. Obecnie Straż Zamkowa jest samodzielną częścią sił zbrojnych Republiki Czeskiej i godnie kontynuuje tradycję legionów czechosłowackich.

Ekspozycja została przygotowana przez Zarząd Zamku Praskiego, Wojskowy Instytut Historyczny w Pradze i Straż Zamkową.