Pchnij

Kuratorzy: Vanessa Joan Müller i Matthias Michalka

„Każdy*a może znaleźć lub zbudować przestrzeń, niezależnie od jej wyglądu, wielkości, proporcji i koloru, następnie ją umeblować, być może coś pomalować lub wszystko. Wszyscy inni mogą wtedy (…) przestawiać rzeczy i przekształcać je według uznania. Każdego dnia coś się zmieni.”

Allan Kaprow, Push and Pull. A Furniture Comedy for Hans Hofmann

Wystawiona w 1963 roku „komedia meblowa” Allana Kaprowa Push and Pull. A Furniture Comedy for Hans Hofmann zaprasza do wspólnego namysłu nad tym, czym muzeum może być i czym chce być: miejscem, w którym rzeczy się nie tylko ogląda, ale także aktywuje i zmienia. Praca stanowi punkt wyjścia nowej wystawy z kolekcji mumok, która celowo gromadzi dzieła, których status pozostaje zawieszony: dzieło sztuki czy przedmiot użytkowy? Oglądać czy używać? Czynnik zakłócający czy zaproszenie?

Jednym z filarów kolekcji mumok są prace pokolenia artystek i artystów, którzy w latach 60., przede wszystkim w Europie i USA, podważyli muzeum jako miejsce gromadzenia i zachowywania oraz zakwestionowali przedmiotowy i towarowy charakter sztuki. Widzowie i widzki byli często bezpośrednio zwracani do, lub zapraszani, by dopełnić dzieło, dotknąć go i je zmieniać. Uczestnictwo nie było wtedy niewinnym współdziałaniem, lecz negocjacją, która zakłada tarcie i niepewność. W tych dziełach sztuka i życie się przenikają, a ich niepokój odzwierciedla napięcia epoki, w której powstały.

Allan Kaprow, uznawany za twórcę happeningu, uważał zdarzeniowy charakter codzienności za kluczowy. Jego praca Push and Pull. A Furniture Comedy for Hans Hofmann znajduje się w centrum tej wystawy: performatywna i zarazem partycypacyjna instalacja, która dzięki kształtującym ingerencjom publiczności nieustannie się aktualizuje. Odwiedzający mogą układać meble i przedmioty w nowe konstelacje wewnątrz wyznaczonej przestrzeni. Każde z ich działań jest częścią tego otwartego dzieła, które przybiera zawsze inne formy. „Pchanie” i „ciągnięcie” oznaczają tu także przemieszczenie ról: kuratorzy, którzy „urządzają” przestrzeń, stają się artystami, a odwiedzający, którzy z tym materiałem „komponują” instalację i wciąż ją zmieniają, stają się kuratorami. Centralne jest też pytanie o żywotność: praca Kaprowa wprawdzie sięga lat 60., ale zawiera wyraźne polecenie, że każda nowa realizacja musi dzieło na nowo wynaleźć. Aktualna wersja niesie zatem ducha i wolność, które łączą historię sztuki z teraźniejszością.

Jako wystawa Push and Pull: A Furniture Comedy jest częścią szerszego namysłu nad formami uwagi. Obok Terminal Piece, gdzie w centrum stoi wzrok, oraz wystawy Exuviae Verena Paravel, skupionej na słuchu, Push and Pull: A Furniture Comedy zwraca się ku cielesnemu doświadczeniu przestrzeni: dotykowi i własnemu aktywnemu działaniu. Dla mumok takie gesty otwartości oraz hojna postawa wobec publiczności są niezbędne. Radykalnemu postulatowi Kaprowa, by instytucja była w ruchu i nieustannej przemianie, towarzyszą zatem dzieła z kolekcji, które uwidaczniają muzealne rutyny i formułują propozycje współtworzenia, otwartości i kolektywności: jako zaproszenie do ponownego spojrzenia na sztukę i codzienność, także poza granicami muzeum.

Zdjęcie: Allan Kaprow, Push and Pull. Reinvention von Allan Kaprow, mumok 2002