Wystawa stała — Komedia ducha

Otwarcie: 13 czerwca 2025, 10.00 Kuratorzy: Štefánia Ďuricová, Miroslav Kleban Sala A + B, Hlavná 27, Koszyce

Nowa wystawa stała Wschodniosłowackiej Galerii jest zwieńczeniem ponad siedemdziesięcioletniej systematycznej działalności kolekcjonerskiej i naukowo-badawczej instytucji. Jako żywa przestrzeń kulturalna, odzwierciedlamy aktualne wyzwania społeczeństwa, jednocześnie odwołując się do naszego dziedzictwa kulturowego, w celu otwierania nowych dialogów o tożsamości, duchowości i wspólnej historii regionu Europy Środkowej.

Ideowym rdzeniem wystawy jest wyjątkowe dzieło dramatyczne Komedia ducha, które w 1925 roku napisał Anton Jasusch – malarz, wizjoner i ważny przedstawiciel modernizmu koszyckiego. Sztuka, pierwotnie napisana w języku węgierskim i skomponowana w trzech aktach, nigdy nie została wystawiona; jej premierze w Słowackim Teatrze Narodowym zapobiegły ówczesne okoliczności polityczno-ideologiczne. Twórczość literacka Jasuscha – głęboka, symboliczna, miejscami wręcz wizjonersko surrealistyczna – oferuje unikalny klucz do interpretacji jego obrazów.

Wystawa Komedia ducha nie odnosi się zatem do historii sztuki w tradycyjnym, chronologicznym ujęciu. Zamiast tego, jest kuratorsko skomponowana jako tematyczna i wizualna interpretacja sztuki teatralnej Jasuscha, jako dramatyczno-duchowa podróż, podzielona na dziewięć tematycznych sekcji. Każda z nich otwiera inny poziom filozofii Jasuscha: od świata duchowego, przez kosmiczne wizje, krytykę społeczną, intymną tożsamość, aż po apokaliptyczny upadek i duchowe odrodzenie.

Wystawa pracuje wyłącznie z dziełami ze zbiorów Wschodniosłowackiej Galerii. Dominującą rolę odgrywają w niej wielkoformatowe kompozycje symboliczne, które ucieleśniają podstawowe tematy ludzkiej egzystencji – narodziny, życie, śmierć, mistycyzm i transformację. Obrazy Jasuscha występują tu jako partytury plastyczne, w których ekspresyjny gest i filozoficzna treść tworzą wyjątkową przestrzeń między malarstwem a literaturą.

Komedia ducha zaprasza do refleksji, nie tylko nad historią sztuki, ale nad samym kierunkiem rozwoju społeczeństwa, w którym żyjemy. Wystawione dzieła, wraz z dramatycznym pierwowzorem Jasuscha, otwierają pytania, które pozostają aktualne nawet po niemal stu latach: Gdzie leży granica między postępem a upadkiem? Jak kryzys wartości wpływa na duchowy i moralny stan jednostki? I jaką rolę odgrywa sztuka w czasach napięć społecznych?

Wystawa wskazuje, że sztuka jest nie tylko estetycznym doświadczeniem, ale także krytycznym narzędziem poznania, zdolnym do artykułowania tego, co język społeczeństwa często tłumi: ciszy, niepewności, wrażliwości, ale także nadziei. Wizjonerskie spojrzenie Jasuscha przypomina nam, że każda kultura, która traci zdolność do autorefleksji, ryzykuje stagnację i rozkład.

W kontekście dzisiejszej rzeczywistości – kryzysu ekologicznego, polaryzacji i poszukiwania tożsamości, Komedia ducha oferuje przestrzeń do zastanowienia się nad wartościami, na których chcemy budować przyszłość. Wystawa jest zaproszeniem do postrzegania dziedzictwa kulturowego nie jako statycznej przeszłości, ale jako żywej podstawy dla twórczego i odpowiedzialnego dialogu o kierunku naszego społeczeństwa.

Rekonstrukcja pomieszczeń i przygotowanie stałej ekspozycji Komedia ducha:

Realizacja wystawy stałej została wsparta ze środków publicznych Funduszu Wsparcia Sztuki, a przestrzenie wystawowe zostały zrekonstruowane dzięki wsparciu finansowemu Kraju Koszyckiego.