Ukryte myśli o naturze wizualnej

W „mieszkaniu lekarskim” na parterze budynku Freud prowadził swoją praktykę od 1896 do 1906 roku. Obecnie mieści się tam stała wystawa „Ukryte myśli o naturze wizualnej” – prezentacja wybranych dzieł z kolekcji sztuki konceptualnej Sigmund Freud Museum, która powstała w 1989 roku dzięki instalacji amerykańskiego artysty Josepha Kosutha. Dwanaście prac Johna Baldessariego, Wolfganga Berkowskiego, Piera Paola Calzolariego, Jessiki Diamond, Georga Herolda, Susan Hiller, Ilji Kabakowa, Josepha Kosutha, Sherrie Levine, Haima Steinbacha, Franza Westa i Heimo Zoberniga jest wystawionych w pomieszczeniach „pierwszej” praktyki Freuda.

Dzieła Josepha Kosutha i Heimo Zoberniga są prezentowane w dawnej poczekalni, która od 1902 roku służyła jako miejsce spotkań słynnego Psychologicznego Towarzystwa Środowego: instalacja ścienna Kosutha sprzyja integracji nowego materiału myślowego z już istniejącym. Również w pracy Zoberniga strukturalne podobieństwo wizji i rzeczywistości ponownie staje się centralnym punktem rozważań.

Na werandzie wystawione są prace Wolfganga Berkowskiego i Sherrie Levine, w których językowe i przedmiotowe znaleziska awansują do rangi artystycznych motywów przewodnich. W gabinecie zabiegowym, gdzie analizowani leżąc na kanapie, wspólnie z Freudem rozwijali metodę „Talking Cure”, kluczowe tematy psychoanalizy przenikają do badań artystycznych: Georg Herold odpowiada na pytanie, „czy nasza ‚kulturowa’ moralność seksualna jest warta ofiar, które nam narzuca” z krytycznym dowcipem. Steinbach odwołuje się do możliwości porozumienia w trakcie terapii psychoanalitycznej i dosłownie wprowadza „Talking Cure” z „AHA!” na scenę. Dla Johna Baldessariego odniesienia fotograficzne stanowią punkt wyjścia do przedstawienia zarówno pokrewieństwa, jak i rozbieżności tego, co Un-Heimliche, a Susan Hiller w swoich obszernych badaniach archiwaliów z pozostawionych przez Freuda dokumentów bada „poznanie własnego w innym”. W centrum ekspozycji znajduje się „Liège” Franza Westa z 1989 roku. Tam, gdzie prawdopodobnie stała kanapa Freuda, teraz na białym postumencie wznosi się jej surowo pospawany odpowiednik, który mniej zaprasza do odpoczynku, a bardziej wskazuje na instrumentalny charakter psychoanalitycznego settingu.

W pokoju, w którym Freud napisał Objaśnianie snów, znajduje się auto- i heteroreferencyjna praca Jessiki Diamond „Me Constellation”. Ilja Kabakow – dziś w miejscu, gdzie prawdopodobnie kiedyś stało biurko Freuda – z odnalezionych mebli rozwija swoją specyficzną symbolikę: W ten sposób artystyczna aranżacja podkreśla pierwotną funkcję pomieszczenia i rozszerza ją o autobiograficzną historię „Człowieka, który wleciał w obraz”.

W kuchni, przez którą dyskretnie można było opuścić gabinet po zakończeniu sesji, Pier Paolo Calzolari w pracy „Avido” (wł. „Chciwość”) nazywa fakt pożądania seksualnego.

Dzięki zachowanej do dziś w oryginalnej formie strukturze przestrzennej nie tylko jednoznacznie zdefiniowane jest „miejsce pochodzenia psychoanalizy”. Dziś dodatkowo, po raz pierwszy trwale prezentowane dzieła sztuki konceptualnej przyczyniają się do tych treści, którymi Freud niegdyś zajmował się w tym miejscu: Porusza się kwestie relacji między płciami, a także możliwej rozbieżności między tym, co przeżyte a tym, co zapamiętane, lub między indywidualnym a społecznym (samo)określeniem. Bliski, wzajemnie warunkujący się związek między sztuką a otoczeniem różni się tu zasadniczo od kryteriów neutralnie zaprojektowanego „White Cube”, jaki zazwyczaj preferowany jest do prezentacji sztuki współczesnej – ponieważ dzieła sztuki, które korespondują z byłym miejscem pracy Freuda i wszystkimi jego historycznymi implikacjami, zlewają się w tym miejscu z otoczeniem w jedność oddziaływania.

Koncepcja: Monika Pessler