MODERNIZM WIEDEŃSKI. KOBIETA. ODDZIAŁUJĄCA

Uniwersalna artystka Fanny Harlfinger-Zakucka (1873–1954) była radykalną orędowniczką równouprawnienia kobiet na początku XX wieku. Sto lat temu założyła stowarzyszenie Wiener Frauenkunst. Z okazji tej rocznicy Landesgalerie Niederösterreich poświęca wystawę tej niemal zapomnianej przedstawicielce wiedeńskiego modernizmu. Wystawa ta oferuje nowe spojrzenie na jej wszechstronną twórczość artystyczną oraz na walkę kobiecej sceny artystycznej o emancypację i uznanie w okresie międzywojennym.

Jako malarka, graficzka, ilustratorka i rzemieślniczka artystyczna, Fanny Harlfinger-Zakucka pozostawiła po sobie różnorodne dzieło. Urodzona w dolnoaustriackim Mank, wyjechała do Wiednia na studia artystyczne, już w 1903 roku stworzyła zadziwiająco awangardowe drzeworyty barwne i jako kobieta wdarła się w ówczesną absolutnie męską domenę projektowania mebli.

Uczestniczyła w legendarnej wystawie sztuki postępowej grupy Klimta i wystawiała z Neukunstgruppe założoną przez Egona Schielego. Zawsze na bieżąco z modernizmem, artystka tworzyła ilustracje do ważnych czasopism artystycznych „Ver Sacrum”, „Der liebe Augustin” i „Die Fläche”. Harlfinger-Zakucka współpracowała również z Wiener Werkstätte. Jej prace były wystawiane zarówno na wiedeńskich wystawach specjalnych, jak i w Salonie Paryskim.

W 1929 roku artystka została uhonorowana nagrodą honorową od miasta Wiednia za innowacyjny projekt nowoczesnego pokoju dziecięcego. Jej kreacja zachwycała meblami w żywym cytrynowym kolorze, poprzecinanymi efektownym czerwonym wzorem kraty. Te meble nie były tylko funkcjonalne – służyły zarówno do przechowywania, jak i do zabawy.

Ponowne odkrycie osiągnięć artystycznych, kuratorskich i emancypacyjnych Harlfinger-Zakuckiej przyczynia się do decydującej korekty obrazu historycznego.

Wystawa skupia się zarówno na wielu zaginionych dziełach Harlfinger-Zakuckiej, jak i na zainicjowanym przez nią stowarzyszeniu Wiener Frauenkunst. W 1926 roku, pod przewodnictwem Harlfinger-Zakuckiej, artystki odłączyły się od tradycyjnego Związku Artystek Sztuk Pięknych Austrii (VBKÖ) i założyły stowarzyszenie artystek Wiener Frauenkunst, uznawane za progresywne i lewicowo-liberalne.

Najbardziej ekspresjonistyczne ceramiczki, najbardziej radykalne malarki, najbardziej innowacyjne rzeźbiarki i architektki chciały przełamać stereotypy, które wówczas otaczały sztukę kobiecą. Postawiły na nowe feministyczne podejście i wyznaczyły innowacyjne standardy w projektowaniu wystaw. Grupa artystek rozwinęła nie tylko nowe aranżacje przestrzenne, ale także dotąd nieznane formaty wystawy tematycznej i katalogu wystawy z tekstami teoretycznymi.

W 1930 roku Wiener Frauenkunst zorganizowała, równolegle z międzynarodowym kongresem kobiet, wystawę „Wie sieht die Frau?” (Jak widzi kobieta?) i w ten sposób aktywnie włączyła się w debatę o twórczości kobiet, która toczyła się od początku wieku. Już rok później stowarzyszenie wzięło udział w wystawie „Die schaffende Österreicherin” (Twórcza Austriaczka) w Secession, gdzie artystki były reprezentowane nie tylko swoimi dziełami, ale także zdjęciami portretowymi. W ten sposób same kobiety znalazły się w centrum uwagi i pokazały, kto stoi za sztuką.

W Landesgalerie Niederösterreich, oprócz Fanny Harlfinger-Zakuckiej, prezentowane są prace m.in. następujących artystek: Bettina Bauer-Ehrlich, Maria Cyrenius, Helene Funke, Margarete Hamerschlag, Stephanie Hollenstein, Hilda Jesser-Schmid, Broncia Koller, Dina Kuhn, Gabi Lagus-Möschl, Frieda Salvendy, Annie Schröder-Ehrenfest, Marianne Seeland, Susi Singer, Luise Spannring, Maria Strauss-Likarz, Helene Taussig, Hilde Wagner-Ascher, Franziska Zach i Liane Zimbler.

Fanny Harlfinger-Zakucka zmarła w 1954 roku w Wiedniu w wieku 81 lat. Swoim zaangażowaniem i twórczością artystyczną trwale wpłynęła na modernizm wiedeński i wyznaczyła standardy dla roli kobiet w sztuce.

Na początku lat 70. Feministyczna Awangarda i Międzynarodowa Wspólnota Akcji Artystek Wizualnych (IntAkt) nawiązały do pracy Wiener Frauenkunst i ponownie domagały się równouprawnienia.

Wiele z jej prekursorek, takich jak odnosząca sukcesy artystka i zaangażowana polityczka kultury Fanny Harlfinger-Zakucka, zostało w międzyczasie zapomniane przez historiografię sztuki.

Kurator: Sabine Fellner