Jaroslav Čermák

Prague City Gallery przygotowuje we współpracy z Národní galerií Praha wyjątkową wystawę Jaroslava Čermáka, która po ponad stu latach zaprezentuje twórczość tego znaczącego malarza w pełnym zakresie i w kontekście europejskim. Čermák (1830–1878) należał do najbardziej utalentowanych artystów swojego pokolenia. Potrafił połączyć czeskie doświadczenie z międzynarodowym światem sztuki połowy XIX wieku. Wystawiał na paryskich Salonach, zdobywał nagrody w Belgii i we Francji, a jego obrazy trafiły do kolekcji w całej Europie.

W długim XIX wieku europejski obieg sztuki przekształcił się w przestrzeń rywalizacji między poszczególnymi szkołami, systemami wystaw i strategiami handlowymi. Akademie, Salony i wystawy światowe przenikały się z powstającym systemem handlarz-krytyk, z rozwojem prywatnych galerii, technik reprodukcji i międzynarodowego rynku. Narodowe i międzynarodowe nie stały wobec siebie w prostej opozycji: wzajemnie się warunkowały i były na bieżąco negocjowane w szybko rozwijającej się przestrzeni komunikacji.

Jaroslav Čermák (1830, Praga – 1878, Paryż) należał do artystów, którzy w tej przestrzeni kształtowali swój profil jednocześnie jako przedstawiciele określonego narodu, uczniowie konkretnej szkoły i uczestnicy międzynarodowego obiegu. Kształcił się w Pradze, Antwerpii i Brukseli, a własną karierę budował przede wszystkim dzięki belgijskim i francuskim wystawom, paryskim pracowniom, krytykom, handlarzom i kolekcjonerom. Przyznawał się do czeskiego pochodzenia, lecz jego twórczości nie sposób zamknąć ani w ramach czeskiej „sztuki narodowej”, ani w jednej kategorii stylistycznej.

Po śmierci Čermáka jego twórczość nie zniknęła z pamięci historycznej. Jej znaczenie jednak się zmieniało. W środowisku czeskim coraz silniej przebijał się obraz malarza patriotycznego i słowiańskiego, podczas gdy bardziej złożone związki jego twórczości z Belgią, Francją, ówczesnym rynkiem i międzynarodową krytyką ustępowały w cień. Reprodukcje, nekrologi, zbiorowe wystawy, dary Hippolyte Gallaitovej dla miasta Pragi oraz późniejsze opracowania literackie i filmowe stopniowo tworzyły „drugie życie” Čermáka. Z europejskiego profesjonalisty, którego obrazy były częścią rywalizacji szkół narodowych i przemian obiegu wystawienniczego, stał się bohaterem opowieści o wierności ojczyźnie, słowiańskiej wspólnocie i walce o wolność.

Tytuł Mýty evropské reality przywołuje przemiany, jakim przechodziła obserwowana rzeczywistość w obrazach Čermáka. Jego przyjaciel mógł pozować w hercegowińskim stroju, elementy ubiorów z różnych regionów łączyły się w jednej postaci, a scena stworzona w pracowni została później uznana za świadectwo konkretnego wydarzenia. Reprodukcje, teksty krytyczne i sytuacja polityczna dodawały następnie obrazom kolejnych znaczeń i włączały je w odmienne narodowe pamięci.

Wystawa przygotowana we współpracy z Národní galerií Praha oraz zewnętrznym zespołem badaczek i badaczy zaprezentuje wypożyczenia z Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique, KMSKA w Antwerpii, Musée de la Vie romantique w Paryżu, Amsterdam Museum oraz Národní galerie Praha. Jej celem jest ponowne osadzenie twórczości Čermáka w tej wielowarstwowej sytuacji. Nie oddziela ona twórczości artystycznej od jej wystawiania, sprzedaży i reprodukowania, a jednocześnie rozróżnia udokumentowane doświadczenie artysty, konstrukcję obrazu i późniejszy biograficzny mit. Nowe badania archiwalne, historycznoartystyczne i konserwatorskie uściśliły chronologię, sieć osobistych i handlowych związków Čermáka, recepcję jego dzieł oraz metody pracy. Projekt nie przedstawia więc „ponownego odkrycia” zapomnianego autora, lecz nowe monograficzne zhodnocenie artysty, którego miejsce w czeskiej sztuce było trwałe, choć podlegało znaczącym przesunięciom interpretacyjnym.